بررسی امکان وقوع اجماع از منظر فقه امامیه

شاید در نگاه نخست چنین به نظر رسد که بسیاری از فقیهان امامیه امکان واقع شدن اجماع را امری مسلم می دانند، در حالی که این امر بستگی به تعریف مورد پذیرش ما از اجماع و مبنای حجیت آن خواهد داشت. با تعاریف ارائه شده از اجماع بر پایه حس، حدس و لطف ، امکان وقوع آن عادتا امری محال است. از نگاه نگارندگان محال است در اموری که دلیل معتبری از آیات و روایات وجود ندارد همه فقها در جمیع اعصار و امصار با سلائق و زمینه های فکری متنوع مخصوص به خود مطابق یکدیگر فتوا دهند و در فرض وقوع چنین توافقی، راهکار اطمینان بخشی برای اطلاع از فتوای تمامی فقها وجود نخواهد داشت. به نظر می رسد تنها در صورتی که حجیت اجماع را بر پایه دلیل عقل بپذیریم وقوع آن در مقام ثبوت و اثبات بدون مانع خواهد بود؛ چه این که در این فرض، لزومی به تحصیل رای موافق جمیع فقها نخواهد بود، بلکه موافقت اکثر فقها یا معروفین در فتوا  بر امر مجع علیه و نبود قول مخالف، موجب اطمینان به موافقت شارع با امر مجمع علیه خواهد شد. این پژوهش در تلاش است تا از طریق بازخوانی تعاریف پذیرفته شده از اجماع نزد فقهای امامیه و مبانی حجیت آن به بررسی امکان تحقق اجماع بپردازد.

کلیدواژه ها:

اجماع ، امکان وقوع اجماع ، امکان تحقق اجماع ، وفاق ، شهرت ، عدم حلاف ، اجماع مدرکی ، اجماع بر مبنای دلیل عقل