بررسی تاثیر پخش سیلاب بر خصوصیات رویشی گونه های گیاهی مناطق بیابانی (مطالعه موردی: ایستگاه پخش سیلاب آب باریک بم)

سابقه و هدفپخش سیلاب به عنوان یکی از راهکارهای مهم مدیریتی در منابع آب و خاک در مناطق خشک و نیمه خشک در دهه های اخیر بسیار مورد توجه محققان مختلف در سراسر دنیا قرار گرفته است، به طوری که در حوزه های آبخیز مختلف در سراسر دنیا اجرا شده است. در مناطق خشک و نیمه خشک کمبود رطوبت یکی از عوامل اصلی محدودکننده رشد گیاهان محسوب می شود. از این رو سیستم پخش سیلاب برای تامین رطوبت گیاهان و تغذیه سفره های آب های زیرزمینی یکی از روش های مهم ابداعی است که در دهه های اخیر توسعه زیادی در مناطق مختلف داشته است. البته پخش سیلاب یکی از راهکارهای مدیریت منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک نیز می باشد.مواد و روش هادر این تحقیق به بررسی تراکم پوشش گیاهی، زادآوری، گرایش و وضعیت مرتع در ایستگاه پخش سیلاب آب باریک بم پرداخته شده است. برای بررسی تاثیر پخش سیلاب بر پوشش مرتعی منطقه پخش، محلی با بیشترین آبگرفتگی دور از پوشش درختی تعیین گردید و تعداد ۴ ترانسکت ۱۰۰ متری با فاصله ۱۵ متر از یکدیگر پشت سر هم به موازات کانال های پخش مستقر شد. سپس بر روی هر ترانسکت ۱۰ پلات به فاصله ۱۰ متر از یکدیگر نصب شد. در پایان دوره یکساله نسبت به مقایسه داده ها اقدام گردید تا در نهایت نسبت به امکان بررسی دقیق روند تغییرات (نوع و حجم) در محیط پخش سیلاب با محیط شاهد که هر دو به صورت قرق انتخاب می شوند فراهم گردد تا بر آن اساس امکان قضاوت هوشمندانه نسبت به تاثیرات پخش سیلاب بر تراکم پوشش گیاهی منطقه فراهم شود. این آزمایش با طرح اسپلیت پلات در قالب بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا شد. پلات های اصلی شامل منطقه سیل گرفته، سیل نگرفته و شاهد و پلات های فرعی شامل  فرم های رویشی در پنج سطح شامل بوته ای، گندمی دائمی، فورب دائمی، گندمی یکساله و فورب یکساله بود و پارامترهای تراکم یادداشت برداری شد. نتایجمیزان تراکم گیاهان بوته ای در پلات های فاقد سیل گرفتگی ۶/۲ برابر منطقه شاهد می باشد و در پلات های سیل گرفته ۲/۴ برابر منطقه شاهد است. میزان تراکم گیاهان گندمیان چندساله در پلات های فاقد سیل گرفتگی ۱/۰ برابر منطقه شاهد می باشد و در پلات های سیل گرفته ۰۵/۰ برابر منطقه شاهد می باشد. میزان تراکم گیاهان پهن برگ چندساله در پلات های فاقد سیل گرفتگی ۷/۱ برابر منطقه شاهد می باشد و در پلات های سیل گرفته ۹۴/۰ برابر منطقه شاهد است. میزان تراکم گیاهان گندمیان یکساله در پلات های فاقد سیل گرفتگی ۷۸/۳۰ برابر منطقه شاهد می باشد و در پلات های سیل گرفته ۳/۶ برابر منطقه شاهد است. میزان تراکم گیاهان پهن برگ یکساله در پلات های فاقد سیل گرفتگی ۴/۲ برابر منطقه شاهد می باشد و در پلات های سیل گرفته ۱/۵ برابر منطقه شاهد است.نتیجه گیرینتایج تحقیق نشان داد بیشترین متوسط تراکم پوشش گیاهی پلات های فاقد سیل گرفتگی عرصه پخش سیلاب مربوط به فرم رویشی گندمیان یکساله و بعد از آن فرم رویشی پهن برگ یکساله می باشد. بیشترین میزان متوسط تراکم پوشش گیاهی پلات های شاهد، مربوط به فرم رویشی پهن برگان یکساله و بعد از آن فرم رویشی گندمیان چندساله است. در ضمن تاثیر فرم رویشی بر تراکم پوشش گیاهی به ترتیب گندمیان یکساله و پهن برگ یکساله بیشترین حالت ممکن می باشد و در گیاهان بوته ای کمترین حالت ممکن اتفاق افتاده است. بنابراین علت اختلاف بین پوشش گیاهی در مناطق سیل گیر و فاقد سیل گیری در منطقه مورد مطالعه می تواند ناشی از میزان رطوبت، ورود مواد مغذی، افزایش رسوبات ریزدانه، خفگی ریشه ها و جوانه های گیاهان و کاهش میزان نفوذپذیری خاک باشد.

کلیدواژه ها:

ترانسکت ، ایستگاه آب باریک ، تراکم گیاهی ، پخش سیلاب