بررسی نقش چینه‎ ‍شناسی در پتانسیل تغذیه در حوضه نکارود

حوضه نکارود با وسعت ۲۲۷۵ کیلومترمربع در شمال ایران قرار دارد. بخش عمده آهک ها در حوضه نکارود، شامل آهک های ضخیم لایه و توده ای لار و آهک های کرتاسه است و به مقدار کمتری آهک های الیکا، دلیچای و آهک های روته نیز وجود دارد. خصوصیات مختلفی از قبیل میزان رخنمون، ضخامت و خصوصیات لیتولوژیکی سنگ های کارستی و ارتباط با لیتولوژی های دیگر در مقیاس ناحیه ای، کنترل کننده های زمین شناسی توسعه کارست را تشکیل می دهند. از میان این عوامل، ضخامت و لیتولوژی سازندهای موجود در منطقه مطالعه شده، از اهمیت بالایی برخوردار است، به گونه ای که اگر سنگ آهک رخنمون یافته ضخیم لایه و توده ای باشد، معمولا پدیده کارستی شدن با سرعت و شدت بیشتری انجام می شود. چینه شناسی منطقه و گسترش آهک لار در منطقه، یکی از دلایل غالب بودن سیستم جریان مجرایی در این حوضه است. چینه شناسی در توسعه کارست و گسترش مکانی مقدار تغذیه در سازندهای منطقه مطالعه شده، نقش موثری دارد و با در نظر گرفتن تاثیر عوامل موثر بر تغذیه با استفاده از GIS و سنجش از دور، وضعیت بیلان هیدروژئولوژیکی کارست در منطقه بررسی می شود. تعیین بیلان هیدروژئولوژیکی آبخوان ها، به ویژه در مناطق کارستی، از اهمیت بالایی برخوردار است. تخمین مقدار تغذیه نیز، یکی از مهم ترین پارامترهای مطالعات هیدروژئولوژیکی برای محاسبه بیلان است. تغذیه آبخوان کارستی از نظر کمیت و پراکندگی مکانی، به عوامل طبیعی مختلف مانند آب و هوا، توپوگرافی، پوشش گیاهی، خاک و زمین شناسی بستگی دارد. نقشه پهنه بندی پتانسیل تغذیه، با استفاده از چند لایه اطلاعاتی شامل لیتولوژی، مقدار شیب، جهت شیب، تراکم آبراهه ها، بارش، تراکم شکستگی ها و اپی کارست، پس از وزن دهی به روش کارشناسی و تلفیق اطلاعات در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی، تهیه شد. با توجه به نتایج حاصل شده، منطقه مدنظر به ۵ بخش با پتانسیل تغذیه ۱۲، ۲۰، ۲۸، ۳۶ و ۴۸درصد تقسیم شده است و مساحت مربوط به هر بخش به ترتیب ۵۰، ۳۶۰، ۸۷۷،۸۱۷، ۵ کیلومترمربع است. متوسط تغذیه در کل محدوده، حدود ۲۹% برآورد شد. بر اساس میزان تغذیه و متوسط بارش سالانه (۴۳۰ میلی متر)، مقدار کل تغذیه در حوضه کارستی نکارود حدود ۲۶۱ میلیون مترمکعب برآورد می شود که از این مقدار، حدود ۶۴ میلیون مترمکعب به وسیله چشمه و چاه های موجود در حوضه کارستی تخلیه است؛ بنابراین حجم تخلیه سالانه در این منطقه در مقایسه با حجم تخلیه سالانه، حدود ۱۹۷ میلیون مترمکعب بیشتر است. با توجه به قرارگیری حوضه کارستی نکارود در نزدیکی دریای مازندران و وجود گسل های این منطقه، این چنین اظهار می شود که به احتمال زیاد بخشی از آب های تغذیه شده در این حوضه، موجب تغذیه آبخوان مجاور و بخشی نیز به دریا تخلیه می شود.

کلیدواژه ها:

کارست ، چینه‎‍شناسی ، پتانسیل تغذیه ، تخلیه به دریا