تحول حقوق مالکیت قناتها به عنوان منبع سنتی تامین آب در ایران

دانش ساخت و بهره برداری از قنات یا کاریز، دانشی پیچیده جهت استخراج و بهره برداری از آبهای زیرزمینی و از ابداعات ایرانیان باستان است که به بسیاری از نقاط جهان نیز گسترش یافته است. قنات صرف نظر از آبیاری زمینهای کشاورزی و رفع نیاز به آب شرب، آب زیرزمینی را بدون نیاز به مصرف انرژی به جریان می اندازد و حامل انرژی نیز می باشد. در ایران از دهه ۴۰ به بعد، حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق رو به افزایش نهاد که بعضا مجاز و غیرمجاز بودند و حتی در چاه های مجاز، سطح بهره برداری از آنها نیز مورد نظارت و کنترل صحیح و قانونی قرار نمی گرفت. به دلیل برداشت بیش از حد مجاز، از همان زمان افت آب های زیرزمینی در کشور آغاز گردید و پایین رفتن سطح آب سفره های زیرزمینی، دشت های ممنوعه و ممنوعه بحرانی را درکشور رقم زد. بر همین اساس مقنن دخالت کرد و در سال ۱۳۴۷ آبها را ملی اعلام نمود و این فرایند تا امروز با شدت بیشتری ادامه داشته است. این پژوهش با هدف کمک به تبیین وضعیت حقوقی قناتها به عنوان منبع سنتی تامین آب، پس از موضوع شناسی، ضمن بررسی فرایند قانونگذاری، حقوق فعلی حاکم بر مالکیت قناتها را از منظر ثبت و همچنین چگونگی بهره برداری از آنها بررسی می نماید و خواهیم دید مالکیت خصوصی بیش از پیش جای خود را به مالکیت عمومی داده است.

کلیدواژه ها:

قنات ، آب های زیرزمینی ، مالکیت ، حقوق ثبت