اثر بازگشتی فرآورده های نفتی در ایران به تفکیک اثرات جانشینی و تولیدی: رویکرد دو مرحله ای در قالب مدل تعادل عمومی قابل محاسبه

در ادبیات اقتصاد انرژی، یکی از رویکردهای مهم برای مدیریت تقاضای انرژی عبارت از بهبود کارائی انرژی است که با مفهومی بنام اثر بازگشتی در ارتباط است. اثر بازگشتی باعث می­شود تا ذخیره انرژی (نشات گرفته از بهبود کارائی) کمتر از حد مورد انتظار باشد. با توجه به اهمیت بکارگیری فرآورده­های نفتی در اقتصاد ایران،  مقاله حاضر تلاش می­کند تا بواسطه بکارگیری شوک ۵ درصدی بهبود کارائی آنها، عوامل موثر بر اثر بازگشتی فرآورده­های نفتی (بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده­ها) را ردیابی و بصورت کمی تبیین کند که برای این منظور، تجزیه اثر بازگشتی در دو سطح کلان و بخشی بصورت دو مرحله ای در قالب مدل تعادل عمومی قابل محاسبه انجام می گیرد. نتایج مقاله حاکی از آن است که بهبود کارائی «سایر فرآورده های نفتی» دارای کمترین اثر بازگشتی گستره اقتصاد بوده و بهبود کارائی «گازوئیل» دارای بیشترین اثر بازگشتی گستره اقتصاد است. همچنین نتایج تجزیه اثر بازگشتی در سطح کلان حاکیست، آن دسته از بخش های تولیدی که مصرف کنندگان بزرگ فرآورده های نفتی هستند (یعنی سهم بیشتری از کل مصرف انرژی بخش تولید را دارند)، عوامل اصلی در شکل گیری اثر بازگشتی هستند بطوریکه در مورد بهبود کارائی ۵ درصد بنزین، بخش «حمل ونقل جاده ای» از سهم ۲/۳۵ درصد در اثر بازگشتی گستره اقتصاد برخوردار است. در سمت تقاضای نهایی نیز «خانوارهای شهری» از سهم ۲۰ درصد در اثر بازگشتی گستره اقتصاد برخوردار هستند. تجزیه اثر بازگشتی در سطح بخشی نیز حاکی از تسلط مکانیزم اثر جانشینی بر اثر تولیدی در شکل گیری اثر بازگشتی بخشی است.

کلیدواژه ها:

Rebound effect decomposition ، CGE ، Substitution effect ، Output effect ، تجزیه اثر بازگشتی ، مدل تعادل عمومی ، اثر جانشینی ، اثر تولیدی