تحلیلی بر نقش جریانات فضایی شهر زاهدان و روستاهای پیرامون

طی چند دهه گذشته شاهد تغییر نگاه برنامه ریزان و جغرافی دانان از نگاه مبتنی بر مکان و صفت مبناء به طرف رویکرد شبکه محور و تعامل مبناء هستیم. همین تغییر نگاه موجب توجه به جریان ها و پیوندهای شکل گرفته بین نقاط و گره ها شده است. پژوهش حاضر در چارچوب رویکرد شبکه منطقه به بررسی جریان های شکل گرفته بین شهر زاهدان و روستاهای پیرامون آن پرداخته است. با توجه به رویکرد شبکه ای ، واحد تحلیل در پژوهش رابطه و جریان است. به منظور تحقق اعتبارسنجی پژوهش از ابزار پرسشنامه ، مشاهده و اطلاعات ثانویه استفاده شده است. داده ها در قالب تحلیل شبکه و از طریق نرم افزار UCINET ، Gefi مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. جامعه آماری پژوهش روستاهای پیرامون شهرستان زاهدان می باشند. برای تعیین حجم نمونه به علت وسعت بخش مورد مطالعه و حجم بالای جامعه آماری ، روش نمونه گیری طبقه بندی احتمالی مورد استفاده قرار گرفته است. این نمونه گیری بر مبنای دو معیار فاصله از شهر زاهدان و جمعیت روستاها صورت گرفته است. نتایج نشان می دهد که روستاهای پیرامون شهر زاهدان با تغییر عملکرد به دلیل همجواری با شهر زاهدان روبه رو شده اند. این تغییر عملکرد نشان می دهد که روستاهای پیرامون شهر زاهدان نقشی جز تامین نیروی انسانی و زمین های ارزان قیمت جهت استقرار مسکن برای مهاجران شهری را ندارند و عملا فعالیت کشاورزی و دامداری در این روستاها از بین رفته و مطابق با جریان های حاکم کاملا به شهر زاهدان وابسته و کارکرد خوابگاهی به خود گرفته اند. رابطه ای که در حال حاضر بین شهر زاهدان و روستاهای پیرامون شکل گرفته بیشتر یک رابطه یک سویه به نفع شهر زاهدان است و منطقه مورد مطالعه (روستاهای نمونه) بهره خیلی کمی از این رابطه می برد. این رابطه نه تنها باعث پایداری اقتصادی و محیطی در ناحیه نشده است بلکه ناپایداری بیشتری را با خود به همراه آورده است.

کلیدواژه ها:

روابط شهر و روستا ، جریانات فضایی ، شهر زاهدان.