تحلیل نظریه کسب قدرت و مولفه های آن در تراث فقهی شریف مرتضی قدس سره با نگاهی به شرایط اجتماعی عصر او

محور اندیشه ­های فقهی و حتی کلامی شریف مرتضی رضوان الله تعالی علیه در بعد سیاسی، تبیین امامت معطوف به چالش­ های مستحدثه در عصر غیبت، است؛ در این دوره از یک طرف امام از صحنه غایب است و از طرفی تا آن­جا که سید از تاریخ و تجربه می ­دانست قدرت غالبا در دست جریان ­های غیرشیعی، قرار داشته است. ظرفیت فقه امامیه و الزامات اجتماعی، این فرصت را در اختیار سید گذاشت تا نظریه تعامل با قدرت سیاسی غاصب را، در همان آغاز دوره غیبت، تبیین و تشریح و به نوعی تئوریزه کند. ابتکار این نوشتار، شناسایی و تحلیل نظریه وجوب کسب قدرت حتی از طرف سلطان جور، در تراث سید مرتضی است. این نظریه، مهم ­ترین سند برای ابطال ادعای برخی مستشرقانی است که امامیه را در عصر غیبت به نداشتن تئوری سیاسی و تسلیم و انفعال محض در برابر قدرت، متهم می­ کند. ابعاد دیگر نظریه سید را وجوب کسب قدرت حتی از مرکزیت حکومت جور، مصلحت­ گرایی و لزوم تمکین مردم از ولایت و قدرت مشروع حتی درفرض وابستگی به سلطان جور، تشکیل می ­دهد. البته موقعبت سید به عنوان نقیب و شرایط اجتماعی آن روز مانند حاکمیت آل ­بویه نیز در تکامل این نظریه بعد از شیخ مفید، موثر بوده است.

کلیدواژه ها:

حکومت و سیاست ، العمل مع السلطان ، سلطان جائر ، مسئولیت جوامع شیعی ، عصر غیبت ، ضرورت مصلحت