آیا درخواست از دانشجو برای ترک کلاس درس راهکار درستی است؟ بایدها و نبایدها

اخراج دانشجو در حین کلاس درس، یکی از موضوعات بحث انگیز در حوزه آموزش است. این مسئله اغلب به دلیل رفتار نامناسب و یا تخطی از قوانین و مقررات کلاس درس اتفاق می افتد. با وجود این، آیا اخراج دانشجو از کلاس درس به عنوان یک راهکار مناسب برای مواجهه با این مشکلات، صحیح است؟ هدف از این نوشته، معرفی راهکارهای آموزشی متنوع برای مدیریت رفتار دانشجویان در کلاس درس  و درک رفتار صحیح در کلاس بر اساس تجربیات بیش از دو دهه تدریس است. کلاس درس واحد اصلی سیستم آموزشی ما است و بسیاری از مفاهیم و پدیده های رایج اجتماعی-روانشناختی را نشان می دهد. هرگاه ما گروه هایی از افراد را برای یادگیری در کنار هم قرار می دهیم، فرصتی داریم تا اصول روانشناختی اجتماعی را که به اهداف آموزشی ما کمک می کنند، در کلاس درس اعمال نماییم. اعمال این اصول به کلاس درس ممکن است به افزایش تعهد دانشجویان به یادگیری، بهبود نگرش آنها نسبت به درس، کاهش احساسات منفی، بهبود سطح  نمره و بسیاری از موارد دیگر کمک کند(۱). آیا دانشجویانی که مزاحم هستند باید از کلاس بیرون رانده شوند؟ پاسخ: اخراج دانشجو از کلاس درس، برای مدیریت رفتار نامناسب، اغلب یک راهکار نامناسب است. رفتارهای بر هم زننده دانشجو معمولا ناشی از استرس و نارضایتی است. دانشجویی که هندزفری دارد و در کلاس به هنگام تدریس به اهنگ گوش می کند، دانشجویی که کاریکاتور مدرس را روی تابلوی درس می کشد، استفاده از موبایل در کلاس، نشستن در وضعیت نامناسب، تکه انداختن به استاد، سر و صدا کردن در کلاس، عکس گرفتن از استاد، نمونه رفتارهایی است که ممکن است باعث برآشفته شدن استاد شود. در برخی از این موارد به‎ویژه اساتید تازه‎کار ممکن است به این رفتارهای دانشجو با درخواست از او برای ترک کلاس واکنش نشان دهند که در اغلب موارد این درخواست با عصبانیت از جانب استاد و با واکنش‎های عاطفی تند دانشجو مانند کوبیدن در کلاس، ترک کلاس با دلخوری همراه است. نویسنده حاضر به‎عنوان استادی با بیش از دو دهه تجربه تدریس، روش­های انسانی­تر، با حفظ شان و کرامت انسانی دانشجو و استاد، حفظ موازنه قدرت استاد–دانشجو، حفظ آرامش در کلاس، تبدیل کلاس به یک محیط امن، با فضایی برای یادگیری و رشد و بالندگی استاد و دانشجو را پیشنهاد می دهد.  آنچه که در اولویت است و باید از آن پرهیز گردد آسیب رساندن به شخصیت دانشجو است و مسئله به مشکل کل کلاس تبدیل نشود، از این رو به‎نظر می‎رسد درخواست از دانشجو برای ترک کلاس، بایستی آخرین اقدام باشد. دانشجو سرزنش نشود و به او طعنه زده نشود. بدیهی است که استاد می خواهد تا رفتار انضباطی او اثر آموزشی داشته باشد و نه اثر تخریبی. یکی از دانش­آموختگان که تجربه اخراج از یکی از جلسات کلاس درس را داشته است اظهار داشت "اینکه از تو بخواهند کلاس را ترک کنید مهم نیست! بلکه صحبت های تحقیرآمیز در جمع سبب ناراحتی می‎شود. من خسته بودم و در کلاس خوابم برده بود و استاد هم به من گفت بیدار شو و برو بیرون! با این رفتارهایت تو هیچی نمی شوی! دلم با این حرفش خیلی شکست". این دانش آموخته اظهار داشت حد و حدود رفتارها برای دانشجویان مانند خندیدن مشخص شود. استاد باید انتظارات رفتاری خود را برای دانشجویان بیان نماید دانشجویی که از استادش همیشه رفتارهای دوستانه و شوخی و طنز می­دیده است قاعدتا انتظار ندارد در این جلسه رفتاری متفاوت و جدی ببیند. پیشنهاد می شود: ۱) ارتباط مستقیم با دانشجو برقرار کنید و به آنها بگویید چه نوع رفتاری مناسب است. ۲) قوانین و مقررات کلاس را برای آنها شرح دهید و به طور دوره ای یادآوری کنید. ۳) فضای آموزشی مناسبی (تجهیزات آموزشی، نور، صدا و دما) برای دانشجویان فراهم کنید. ۴) به دانشجو فرصت بازگشت به کلاس داده شود. لازم است در شورای آموزشی دانشکده ها/ دفاتر توسعه آموزش دانشکده ها یا مرکز مطالعات و توسعه آموزش دانشگاه جلسات بازاندیشی فراهم شود و اساتید تجربیات تلخ و شیرین خود را به اشتراک بگذارند. حضور اساتید با تجربیات موفق معلمی به عنوان منتور می­تواند به اساتید کم تجربه در مواجهه با چنین رویدادهای تنش زایی کمک‎کننده باشد. تازه های تحقیق لیلا جویباری: Google Scholar, Pubmed

کلیدواژه ها:

letter To Editor ، نامه به سردبیر