ارتباط ریتم شبانه روزی با سرشت و منش پرستاران

زمینه و هدف: پرستاران به عنوان اعضای کلیدی سیستم مراقبت و درمان، در فراهم کردن مراقبت ها، پیشگیری از حوادث ناگوار، بهینه سازی و افزایش بهره وری خدمات درمانی و نتایج درمانی در مددجویان نقش حیاتی دارند. شخصیت و ویژگی های شخصیتی پرستاران که از اجزای سرشت و منش تشکیل شده است. بررسی سرشت و منش منجر به شناسایی صفاتی می شود که آن صفات در واقع می تواند منجر به موفقیت یا عدم موفقیت در شرایط یا مشاغل مختلف شود. سرشت و منش در حیطه کاری پرستاران نیز اهمیت فراوانی دارد و یکی از حیطه های نیازمند توجه در حرفه پرستاری است که می تواند بر زمینه های مختلف کاری، حرفه ای، مراقبتی و غیره تاثیرات عمده ای داشته باشد. عوامل مختلفی می تواند بر سرشت و منش تاثیر بگذارد. یکی از عواملی که به نظر می رسد بتواند با برخی از مولفه های آن ارتباط داشته باشد، ریتم شبانه روزی است که پرستاران اغلب اختلالاتی را در آن تجربه می کنند. نظر به اهمیت بررسی و ارزیابی ابعاد شخصیتی سرشت و منش در پرستاران و تاثیرات ریتم شبانه روزی و پرداخته نشدن  به آن، این مطالعه باهدف تعیین ارتباط ریتم شبانه روزی با سرشت و منش پرستاران شاغل در مراکز آموزشی درمانی منتخب دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال ۱۴۰۰ انجام شد. روش­ تحقیق: این پژوهش یک مطالعه مقطعی از نوع توصیفی همبستگی بود. جامعه آماری این پژوهش را تمام پرستاران شاغل در مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران تشکیل داده اند. نمونه پژوهش ۲۰۰ نفر از پرستاران شاغل در این مراکز بودند که معیارهای ورود به مطالعه را دارا بودند. روش نمونه گیری این پژوهش به صورت غیر احتمالی و ترکیبی از روش تحلیلی و مقطعی بود که از میان بخش های مختلف مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران، ۴ مرکز به تصادف و با قرعه کشی برای پژوهش انتخاب شدند. به منظور جمع آوری اطلاعات از فرم اطلاعات جمعیت شناختی، پرسشنامه صبحگاهی-شامگاهی (MEQ) و پرسشنامه سرشت و منش (Cloninger) به صورت آنلاین و از طریق شبکه های اجتماعی و همچنین مراجعه حضوری استفاده شد. پرسشنامه صبحگاهی – شامگاهی (MEQ) شامل ۱۹ مولفه است که به منظور مشخص کردن ریتم صبحگاهی-شامگاهی افراد بکار می رود. دامنه نمرات از ۱۶ تا ۸۶ است و نمرات بالاتر بیانگر صبحگاهی بودن بیشتر در افراد و نمرات پایین تر نشان دهنده شامگاهی بودن بیشتر است. ۵ دسته بندی انجام شده برای این پرسشنامه عبارت اند از نمره ۸۶-۷۰ کاملا صبحگاهی، ۶۹-۵۹ نسبتا صبحگاهی، ۵۸-۴۲ معتدل، ۴۱-۳۱ نسبتا صبحگاهی و ۳۰-۱۶ کاملا شامگاهی در نظر گرفته می شوند. همسانی درونی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۰/۸۶ به دست آمد و همچنین روایی آن با روش آزمون-بازآزمون بالا و مطلوب گزارش شد. پرسشنامه سرشت و منش TCI شامل ۲۴۰ سوال بود که در این مطالعه از فرم ۱۲۵ سوالی و به صورت خود گزارشی استفاده شد. این پرسشنامه دارای ۷ مولفه است که ۴ مولفه در بعد سرشت شامل (نوجویی، آسیب پرهیزی، وابستگی به پاداش و پشتکار) با ۶۰ بیانیه و ۳ مولفه در بعد منش (خود راهبردی، همکاری و خود فراروی) با ۶۵ بیانیه است که پاسخ دهی به صورت دوگزینه ای صحیح و غلط است. پایایی درونی آن به وسیله آلفا کرونباخ ۰/۶۶ تا ۰/۸۷ گزارش شد. به منظور توصیف یافته های پژوهش از شاخص های آمار توصیفی شاخص های حد وسط (میانگین؛ میانه؛ نما)، شاخص های پراکندگی، واریانس و انحراف معیار و شاخص های توزیع (کجی؛ کشیدگی)، نمودار و جداول درصد استفاده شد. برای آزمون فرضیه های پژوهش از رگرسیون چند متغیره و همبستگی پیرسون استفاده شد. در این پژوهش برای تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار spss نسخه ۱۶ استفاده شد. یافته­ ها: یافته ها نشان داد که ۴۰/۵ درصد از پرستاران موردپژوهش سن بین ۳۰ تا ۳۹ سال داشتند و ۶۶/۵ درصد مرد و ۶۴ درصد متاهل بودند. تحصیلات بیش از نیمی از واحدهای موردپژوهش یعنی ۵۱/۵ درصد در سطح کارشناسی بوده و ۶۷ درصد وضعیت اقتصادی در سطح متوسط داشتند. ۶۰/۵ درصد استخدام قراردادی و ۵۹ درصد پرستار بودند که سابقه کاری ۳۸/۵ درصد بین ۱ تا ۴ سال بوده و ۴۰ درصد از پرستاران موردپژوهش نوبت کاری صبح و عصر داشتند. یافته ها نشان دهنده آن است که میانگین و انحراف معیار ریتم شبانه روزی پرستاران۷۴/۲۶±۴۹/۹بدست آمد به این معنی که بیشتر پرستاران موردپژوهش یعنی ۶۴ درصد ریتم شبانه روزی معتدل داشتند. یافته ها در رابطه با سرشت و منش پرستاران نشان داد که در بین زیرمقیاس ها پشتکار با میانگین و انحراف معیار ۲۳/۸۵±۶۸/۶ و خود راهبردی با میانگین و انحراف معیار ۱۶/۸۴±۴۳/۶ به ترتیب بالاترین و پایین ترین میانگین را در بین سایر زیرمقیاس ها کسب کردند. نتایج نشان داد که سرشت و منش در زیرمقیاس همدلی در برابر عدم پذیرش اجتماعی با میانگین و انحراف معیار ۷۲/۵ ±۲۹/۴۴ بالاترین و شفقت در برابر انتقام جویی با میانگین و انحراف معیار ۳۳/۸۷ ±۱۹/۵۵ پایین ترین میانگین نمره به دست آمد. نتایج همبستگی نشان داد که ریتم شبانه روزی به طورکلی باپشتکار (۰/۰۳۹p=) و خود- فراروی (۰/۰۴۷p=) همبستگی معنی دار آماری ضعیف داشتند که این همبستگی منفی بود. همچنین ریتم شبانه روزی با سن (۰/۰۰۱p<)، جنسیت (۰/۰۴۴p=)، وضعیت استخدامی (۰/۰۰۳p=) و سابقه کاری (۰/۰۰۱p<) ارتباط معنی دار آماری داشته است و سرشت و منش در ابعاد نوجویی، پاداش، پشتکار، خود راهبردی، همکاری و خود فراروی با ویژگی های جمعیت شناختی پرستاران ارتباط معنی دار آماری داشتند. نتیجه گیری: یافته های به دست آمده نشان داد که بیشتر پرستاران دارای ریتم های شبانه روزی معتدلی بودند. در رابطه با سرشت و منش آن ها، نتایج به دست آمده نشان داد که بیشترین نمره میانگین مربوط به مولفه پشتکار و کمترین میانگین مربوط به خود راهبردی بود. با توجه به اهمیت تیپ های شبانه روزی بر کیفیت عملکرد افراد و با توجه به این که نتایج مطالعه حاضر نشان داد افراد شامگاهی، رفتارهای مراقبتی ضعیف تری نسبت به پرستاران با تیپ صبح دارند، هم چنین با عنایت به این که رفتارهای مراقبتی درروند بهبودی و رعایت بیماران نقش مهمی را ایفا می کند، ضروری است تا مسئولین و مدیران بیمارستان ها، در زمینه تیپ های شبانه روزی شناخت کافی کسب کرده و در جهت شناسایی افراد تیپ شامگاهی و اقداماتی نظیر آموزش، فراهم کردن تسهیلات و امتیازات ویژه، تعیین نوبت های کاری پرستاران با توجه به تیپ های شبانه روزی آن ها، تسریع در ارتقاء سطح کیفی مراقبت این طیف از پرستاران داشته باشند تا از این طریق موجب تسریع در روند بهبودی بیماران و افزایش رضایت مندی آن ها گردند.

کلیدواژه ها:

Circadian rhythm ، Temperament/ Character ، Nurses ، ریتم شبانه روزی ، سرشت و منش ، پرستاران