پژوهشی در خاستگاه قالی محرابی سنگسر و انواع آن

شهرستان مهدی شهر (سنگسر) واقع در استان سمنان، محل اسکان اقوام سنگسری یکی از ایل های اصیل ایرانی است. بافت قالی در ناحیه سنگسر به دلیل زندگی چادرنشینی، قدمتی بسیار کهن داشته ولی بافت قالی شهری به احتمال، قدمتی در حدود صد سال دارد. طرح­های قالی سنگسر در طول سالیان گذشته متاثر از ذوق، سلیقه، شرایط اقلیمی و اجتماعی ساکنان این منطقه بوده و مفاهیم فرهنگی و بومی در تکامل و تنوع طرح، نقش اساسی داشته است. یکی از ویژگی های قالی سنگسر علی رغم داشتن مواد اولیه بومی و پشم­های خودرنگ، استفاده از طرح و نقش فرشهای مناطق معتبر فرش بافی است که در کمتر ایل و یا طایفه ای مشابه آن را شاهد هستیم. بافندگان سنگسری طرح های متنوعی همچون چهار فصل، لچک و ترنج، زیر خاکی، بته ای، تابلو فرش و غیره را بر اساس نقشه و یا با الگوبرداری از پشت فرش های شهری دیگر مناطق می بافتند. یکی از متنوع ترین طرح هایی که در ابعاد و انواع مختلف در این ناحیه بافته می شود طرح محرابی است. سوال اصلی پژوهش این است که طرح محراب به چه صورت هایی در منطقه سنگسر بافته می شود و خاستگاه طرح های بافته شده در قالی­های محرابی سنگسر به کدام حوزه­های جغرافیایی برمی گردد؟ این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و به صورت مطالعه میدانی و اسنادی توامان انجام گرفته است و هدف از اجرای آن، علاوه بر آشنایی با شیوه فرش بافی در منطقه سنگسر، معرفی ویژگی ها و شناسایی انواع فرش های محرابی بافته شده، موجود و در دسترس منطقه در یکصد سال اخیر است. یافته­های این پژوهش نشان می­دهد که بافندگان محلی بنا به سفارش و یا با الگوبرداری از فرش های مناطقی همچون قم، اصفهان و کاشان، همدان، راور کرمان و الگوبرداری از زیور آلات سنگسرتوانسته اند انواع طرح های محرابی همچون محرابی گلدانی- ستون دار، درختی- ستون دار، درختی- جانوری، گلدانی- سروی، گلدانی- ترنج دار و محرابی دو طرفه- گلدانی را با ویژگی های بومی طراحی و اجرا کنند.

کلیدواژه ها:

Mahdishahr ، Sangsar Tribe ، Sangsars Rug ، Mehrab design. ، مهدی شهر ، ایل سنگسر ، قالی سنگسر ، طرح محرابی.