رفتار باروری زنان ایران همگام با فرایند تحولات خانواده در سه دهه ی گذشته

در این مقاله تحولات مربوط به باروری زنان در خانواده از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰ با استفاده از روش تحلیل ثانویه­ی آمار، اسناد و مدارک جمعیتی تحلیل شده است.نرخ رشد سالانه جمعیت کشور ایران در سال ۱۳۶۵ حدود ۳.۹% بوده که در سال ۱۳۹۰ به ۱.۳ درصد کاهش یافته؛ در چنین وضعیتی انتظار می­رفت میزان رشد تعداد خانوارها متناسب با کاهش رشد جمعیت رو به افول بگذارد؛ درحالی که نرخ رشد سالانه­ی تعداد خانوارها در سال­های ۱۳۶۵ تا ۷۵ حدود ۲.۵۱ درصد است که در مقایسه با سال ۱۳۹۰ حدود ۳.۸۹ درصد افزایش داشته است. هم­چنین آمار مربوط به بعد خانوار نیز طی این سه دهه به ترتیب از ۵.۱۱ به ۴.۰۵ و ۳.۵۴ کاهش یافته است. بر اساس نظریه­ی گذار جمعیتی دوم نشان از ورود ارزش­های مدرنیسم و مظاهر آن (فردگرایی، صنعتی شدن و شهرنشینی) نظیر خانواده­ی تک والد، تک فرزند، زوج زیستی و همباشی در کنار رشد پدیده­ی طلاق دارد. در حال حاضر خانوارهای دارای جمعیت ۷ نفر به بالا با سهم ۲ درصدی از کل جمعیت در حال محو شدن هستند، نرخ رشد خانوارهای ۳ تا ۴ نفره که نیمی از جمعیت ایران را تشکیل می­دادند نیز رو به کاهش است و در مقابل خانوارهای تک نفره با سهم ۷ درصدی در حال افزایش می­باشند. می­توان نتیجه گرفت که طی سه دهه­ی اخیر کاهش ترجیح باروری، میل به زندگی مجردی و تشکیل خانوارهای مستقل پیش از ازدواج در کنار عامل دیگری به نام طلاق باعث کاهش بعد خانوار و افزایش تعداد خانوارها شده که نشان دهنده ی ورود ارزش­های مدرنیسم به عرصه­ی خانواده­ی ایرانی است.

کلیدواژه ها:

نرخ باروری ، خانواده ، خانوار ، تحولات خانواده