تحلیل اجرای دوره آموزشی آمادگی زایمان زنان باردار و ارائه یک الگو جهت ارتقای آن با استفاده از چارچوب نقشه برداری مداخله

میزان سزارین در دهه های اخیر به شکل نگران کننده ای درکشور افزایش بافته است. لذا در طرحتحول نظام سلامت به ترویج زایمان طبیعی توجه ویژه ای شده است. در این راستا برگزاری دورهاموزشی امادگی زایمان از اقدامات ده گانه بیمارستان-های دوستدار مادر در جهت افزایش زایمانطبیعی می باشد. هدف از انجام این پژوهش تحلیل اجرای دوره آموزشی آمادگی زایمان زنان باردارو ارائه یک الگو جهت ارتقای آن با استفاده از چارچوب نقشه برداری مداخله بود. این پژوهش براساس شش مرحله رویکرد نقشه برداری مداخله طراحی و از آذر ‎۹۴ تا خرداد ۹۶ با مشارکت زنانباردار استان همدان اجرا گردید. ابتدا مرحله نیاز سنجی بر اساس مدل CIPP انجام شدکه شاملارزیابی زمینه, ارزیابی ورودی، ارزیابی فرایند برنامه و ارزیابی پیامد برنامه موجود بود. به این ترتیبپس از بررسی شواهد موجود. بررسی عملکرد دانشگاه علوم پزشکی همدان در رابطه با فعالیتهایبرنامه ترویج زایمان طبیعی، بررسی میزان اطلاع زنان باردار در مورد کلاس های آمادگی زایمان،بررسی دیدگاه مدرسین و سیاست گذاران برنامه طی دو مطالعه کیفی و یک مطالعه کوهورت بهمنظور شناسایی مهم ترین عوامل موثر بر فصد و رفتار زنان باردار در مورد روش زایمان بر اساستئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده انجام شد. در مرحله بعد ماتریسی از اهداف تغییر برای هرپیامد تدوین شد و روش های تئوریکی و کاربردهای عملی برای آن ها شناسایی شد. مداخلات درچهار سطح فردی، بین فردی، سازمانی و اجتماع طراحی و اجرا شد. تصمیم گیری در مورد موادآموزشی مناسب مداخله بر اساس بازخورد از مطالعه ازمایشی انجام گردید و برنامه ارزشیابی که شاملارزشیابی فرایند. اثر و پیامد بود. تدوین گردید. بررسی اثربخشی دو گروه مداخله و مقایسه آن باگروه کنترل با استفاده از یک مطالعه نیمه تجربی در سه بازو انجام شد. مداخله اول شامل اجرایصحیح پروتکل مصوب وزارت بهداشت و درمان و مداخله دو شامل اجرای پروتکل مصوب به علاوهبخش های پیشنهادی بود. شرکت کنندگان در گروه های مداخله و گروه کنترل به ترتیب از کلاسآمادگی زایمان بیمارستان فاطمیه شهر همدان و شهرستان های همدان انتخاب شدند (تعداد شرکتکنندگان در هر گروه= ۱۰۶ نفر). تحلیل مطالعه کیفی با استفاده از نرم افزار MAZQDA انجام شد.داده های به دست آمده از مطالعه کوهورت به روش مدل سازی معادلات ساختاری و با بهره گیری ازنرم افزار AMOSE تحلیل شد. تحلیل داده های مربوط به مطالعه میزان اطلاع زنان باردار در موردکلاس های آمادگی زایمان با استفاده از نرم افزار SPSS و تحلیل داده-های مربوط به مطالعه مداخلهای با استفاده از نرم افزار STATA بر اساس آزمون آنالیزواریاس. آزمون آنلیز کوواریانس و تی زوجیانجام شد. تجارب مدرسین در مطالعه کیفی مبین چهار درون مایه اصلی شامل اهداف دوره آموزشی،تسهیل کننده های اجرای موفق دوره آموزشی. موانع شرکت خانم های باردار و ویژگی های دورهآموزشی بود. از تبیین تجارب سیاست گذاران، ۳ درون مایه اصلی شامل عوامل موثر در شکل گیریو اجرای برنامه، موانع و چالش های اجرای موفق برنامه و راهکارهای افزایش کارایی برنامه استخراج شد. بر اساس نتایج مطالعه، سطح اطلاع زنان از کلاس های آما دگی زایمان پایین بود (۳۴ درصد).بر پایه نتایج ارزیابی ورودی برنامه. محیط کلاس برای آموزش مناسب نبود. همچنین نتایج حاصله ازارزشیابی فرایند نشان داد که تمام اجزای پروتکل مصوب وزار تخانه اجرا نمی شدنتایج مطالعه کوهورتنشان داد که نگرش، هنجارهای ذهنی، کنترل رفتاری درک شده و حمایت اجتماعی از عوامل موثربر قصد انجام زایمان طبیعی بودند. پیگیری مطالعه در پنج ماه بعد از مداخله نشان داد که اختلافمعنی داری بین میانگین نمره نگرش، کنترل رفتاری در ک شده، حمایت اجتماعی و قصد بینگروه های مداخله و کنترل مطالعه وجود داشت؛ اما تفاوت اماری معنی داری در میانگین نمرههنجارهای ذهنی بین سه گروه مشاهده نشد. همچنین تفاوت معنی داری در انجام زایمان طبیعی دریک نیز معنی دار بود؛ اما بین گروه کنترل و مداخله تفاوت معنی داری مشاهده نشد. به طور کلیاین مطالعه نشان داد که مداخلات تدوین شده در سطوح مختلف فردی و محیطی و بر اساس رویکردنقشه برداری مداخله در افزایش میزان زایمان طبیعی موثر بود. بر این اساس، استفاده از مدرس ثابت در برگزاری جلسات دوره، حفظ ارتباط مدرس با زن باردار تا زمان زایمان، افزایش تعداد جلسات دربخش عملی، استفاده از مواد اموزشی مانند پوستره پمفلت و ویدیو اموزشی و تغییر عنوان کلاس درآتربخشی دوره امادگی زایمان می تواند منجر افزایش آثربخشی دوره اموزشی امادگی زایمان گردد.نتایج این مطالعه می تواند به سیاست گذاران و برنامه ریزان در تهیه مداخلات موثر به منظور افزایشانتخاب و انجام زایمان طبیعی کمک کند.

کلیدواژه ها:

زایمان طبیعی ، مدل CIPP ، نقشه برداری مداخله