ادغام بسته کلاس های آمادگی برای زایمان در سیستم شبکه و بررسی اثر بخشی بر میزان زایمان طبیعی و سزارین شهرستان آران و بیدگل

علیرغم دسترسی به ماما در نظام سلامت کشوردر تمام نقاط کشور حتی در محرومترین و دورترینمناطق و اثبات آثربخشی مثبت شرکت در کلاس های امادگی، در حال حاضر این کلاس ها بهصورت محدود و دور از دسترس در مراکز درمانی برگزار می شود. لذا این مطالعه با هدف امکانپذیری و هزینه آثربخشی ادغام بسته کالاسهای آمادگی برای زایمان در سیستم شبکه به عنوان یکیاز شرح وظایف اختصاصی مامایی در شبکه بهداشتی و درمانی شهرستان اران و بیدگل انجام شد.این مطالعه به روش اقدام پژوهی انجام شد. پس از تشکیل تیم ۳۰ نفره ارتقا که متشکل از مدیریتشبکه، کارشناسان اداره سلامت مادران دانشگاه، کارشناس معاونت درمان دانشگاه، ربیس مرکزبهداشت، کارشناسان ستادی، ماماهای شاغل در مراکز بهداشتی و درمانی، بیمارستان و ماماهایبخش خصوصی در حوزه دانشگاه علوم پزشکی کاشان تشکیل شد. تغییرات لازم در حیطه هایمدیریت آموزش و پشتیبانی ضروری بود . لذا با تشکیل جلسات متعدد هماهنگی بین بخشهایبهداشت. درمان و بخش خصوصی انجام شد. ابهامات دستورالعملی برطرف گردید. فضاهای موجودآموزشی در تمامی مراکز و پایگاه های خدمات جامع سلامت شهری و روستایی تحت پوشش شبکهی بهداشت و درمان آران برای برگزاری کلاس آمادگی برای زایمان مناسب سازی شدند و حداقلیک مامای هر مرکز در دوره ۶۰ ساعته ی زایمان فیزیولوژیک شرکت و دارای گواهی مربوطه شد.فرایند ثبت نام، شرکت و آموزش مادران در واحدها، شرح وظایف ماما و چگونگی تعامل و ارتباطبا بیمارستانها و بخش خصوصی مصوب و پس از گرفتن تاییدیه معاونتهای مربوطه دانشگاه و عدموجود تنافضات اجرایی و قانونی ابلاغ گردید و در نهایت ادغام بسته کلاسها در سیستم شبکه انجامشد. شاخصهای روند سزارین و زایمان طبیعی در شهرستان، میزان مقایسه ای سزارین در مادرانتحت پوشش برنامه ادغام با افرادی که در طرح شرکت نکرده بودند و تعداد مادران شرکت کننده درکلاس آمادگی برای زایمان به عنوان شاخصهای اثربخشی تغییرات انتخاب شدند و شاخصهای قبل ازاجرای طرح در سطح شبکه به عنوان وضعیت موجود استخراج شد. سپس کلیه ی مراکز و پایگاه هایخدمات جامع سلامت شهرستان موظف به برگزاری کلاس های امادگی برای زایمان برای مادرانباردار تحت پوشش خود شدند. پس از یک سال از برگزاری کلاس ها آمار و اطلاعات دموگرافیک زنانباردار شرکت کننده در این کلاس ها و اطلاعات مربوط به نحوه ی زایمان آنها و همینطور شاخصهای کل شهرستان مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار SPSS۲۳و همینطور شاخص های آماری توصیفی. کای-دو و کای اسکوثر انجام شد. در طی یکسال حداقل دوبار چرخه تغییرات در حیطه لینک با بخش درمان و پرداخت های مالی نیاز به ارتقا داشته و اکنوندر نظام شبکه تثبیت شده است. تعداد ۴۶۵ مادر باردار با میانگین سنی ۵/۲۵±۲۶/۹۶ در کلاسهایآمادگی برای زایمان سطح شهرستان آران و بیدگل شرکت کردند(۲۰۹ نفر از مراکز شهری و ۲۵۶ نفر از مراکز روستایی). این در مقایسه با حدود ۴۸ نفر شرکت کننده در طی یکسال به طرز معنیداری افزایش داشت. اکثربت شرکت کنندگان گراوید یک (۵۸/۱) و با تحصیلات دیپلم (۳۹/۸%)بودند.%۷۲ شرکت کنندگان به صورت طبیعی زایمان کردند و تنها ۲۸ تحت سزارین قرار گرفتندکه ۴/۵% آنها نیز به دلیل سزارین قبلی بود. این در حالیست که شاخص سزارین در کل شهرستانحدود ۵۲ درصد در ابتدای برنامه بود و شاخص کلی سزارین شهرستان در یایان برنامه ۵ درصدکاهش نشان داد. نتایج نشان داد که میانگین تعداد جلسات حضور در کلاس با تحصیلات مادر (p=۰/۲۸)، نوع زایمان قبلی (p=۰/۰۱۹)، نوع مرکز(شهری یا روستایی) (p=۰/۰۵۰) و نوع زایمانفعلی (p=۰/۰۳۰) تفاوت معنی دار داشت و همینطور بین نوع زایمان قبلی و فعلی نیز ارتباط معنیدار پافت شد (p=۰) در حالیکه بین مرتبه ی بارداری با تعداد جلسات حضور در کلاس و همینطوربا نوع زایمان فعلی ارتباطی دیده نشد و ارتباط نوع زایمان فعلی با تحصیلات و نوع مرکز (شهری یاروستایی) نیز معنی دار نبود. شاخص زایمان طبیعی و سزارین شهرستان قبل از آغاز کلاس ها بهترتیب ۵۲/۱۹% و ۴۷/۰۶% در سال ۹۶ بود و پس از برگزاری کلاس ها به ۵۵/۵ و ۴۴/۳% در سال۹۷ رسید. تعداد مادران بارداری که در کلاس ها حضور پیدا کردند از ۵۱ مادر در سال ۹۶ به ۴۶۵مادر در سال ۹۷ افزایش یافت. نتایج نشان ادغام بسته کلاسهای آمادگی برای زایمان بعنوان شرحوظایف ماما در سیستم شبکه می توانود باعث کاهش آمار سزارین و افزایش زایمان طبیعی شود .ساختار شبکه های بهداشتی درمانی اجرای این کار را بسیار سهل و هزینه اثربخش نموده است. بنابر این توصیه می شودبا توجه به چالش بزرگ سزارین در کشور بسته کلاسهای آمادگی برای زایماندر نظام شبکه ادغام گردد تا در سریعترین زمان ممکن بهبود آمار زایمان طبیعی در سراسر مناطقشهری و روستایی کشور امکان تسهیل گردد.

کلیدواژه ها:

ماما ، کلاس آمادگی برای زایمان ، سیستم شبکه ، مراقبتهای بهداشتی اولیه