نقش و کارکردهای سیاسی حج در عصر عباسی

حج از نخستین فرائض الهی است که قدمتی به درازای آفرینش دارد. از زمان شکل گیری جوامع مسلمان نیز، این فریضه، در مقام یکی از ارکان دین اسلام، حضور دائمی در حیات این جوامع داشته و در مواقعی، توانسته هدایتگر مسائل مختلف آنها باشد.؛ از طرفی نیز، خود این فریضه در سراسر تاریخ اسلام متقابلا از اوضاع مختلف حاکم بر جوامع اسلامی، متاثر می باشد. یکی از این دوره های تاریخی که از حیث کم و کیف حضور حج، شایسته ی واکاوی به نظر می رسید، عصر عباسیان از ۶۵۶- ۱۳۲ ق بود که از جهات گوناگون از جمله به جهت بازه ی زمانی طولانی این عصر، مطالعه ی آن می توانست حاوی اطلاعات قابل توجهی در خصوص نقش و کارکردهای سیاسی این فریضه در بخشی از تاریخ اسلام باشد. بر این اساس مقاله حاضر به روش تبیینی، تحلیلی و تاریخی، به بررسی نقش ها و رسالت های مورد اشاره ی حج، در عصر عباسی پرداخته است. یافته های تحقیق نشان داد که این فریضه با فراز و فرودهایی در عرصه های مختلف سیاسی دوران عباسی، حضور داشته و مورد توجه اقشار مختلف آن عصر بوده است. از طرفی نیز یافته ها حاکی از وجود تحولات مختلف سرنوشت این فریضه در سراسر دوران عباسی می باشد؛ نتیجه ی دیگر پژوهش از تاثیر و تاثر متقابل بین حج و سیاست و مولفه های آن در عصر مورد مطالعه داشته است.

کلیدواژه ها:

تاریخ اسلام ، کارکرد سیاسی ، حج ، عباسیان