کارآیی ترکیبات کلات کننده با نرخ تجزیه پذیری زیستی متفاوت در بهبود عملکرد گیاه پالایی خاک آلوده به کادمیوم توسط گونه های زینتی تاج خروس (Amaranthus caudatus) و گل جعفری (Tagetes patula)

زمینه و هدف: امروزه از آن جا که روند فزاینده آلودگی محیط­زیست و بویژه خاک سلامت زیستمندان را تهدید می کند، انواع روش های پالایش خاک از جمله گیاه­پالایی برای پالایش آلاینده های آلی، غیرآلی و هسته ای از محل های آلوده مورد توجه قرار گرفته اند. از این رو، این پژوهش با هدف ارزیابی کارآیی عوامل کلات­کننده زیست تجزیه­پذیر در بهبود عملکرد گیاه­پالایی خاک­ آلوده به کادمیوم توسط گونه­های زینتی تاج­خروس و گل جعفری در سال ۱۳۹۷ انجام شد. مواد و روش­ها: در این پژوهش توصیفی، پس از آلوده کردن خاک با ۵۰ و ۱۰۰ میلی گرم در کیلوگرم کلرید کادمیوم و تیمار آن با محلول های ۵۰/۲، ۰۰/۲ و ۵۰/۲ میلی مول در کیلوگرم EDTA، اسید سالیسیلیک و اسید سیتریک بعنوان عامل کلات­کننده، نسبت به کشت و آبیاری گیاهچه گیاهان در گلدان های حاوی خاک آلوده طی ۶۰ روز اقدام شد. پس از برداشت و هضم اسیدی نمونه های خاک تحت کشت، ریشه و شاخساره گیاهان از تیمارهای شاهد و آزمایشی، محتوی کادمیوم در آن ها توسط دستگاه طیف سنج نشری پلاسمای جفت شده القایی تعیین شد. یافته ­ها: بیشینه میانگین غلظت کادمیوم در نمونه­های خاک زیر کشت، ریشه و شاخساره تاج­خروس با ۸۷/۱، ۵۰/۴ و ۸۹/۱ به­ترتیب مربوط به تیمارهای اسید سالیسیلیک، EDTA و اسید سالیسیلیک و در گل جعفری نیز با ۸۶/۱، ۱۸/۱ و ۱۰/۳ به­ترتیب مربوط به تیمارهای فاقد کلات، اسید سیتریک و اسید سالیسیلیک بوده است. از طرفی بر اساس مقادیر فاکتورهای انتقال و انباشت زیستی نتیجه گرفته شد که گونه­های تاج­خروس و گل جعفری به ترتیب از قابلیت تثبیت و استخراج گیاهی برخوردار بودند. نتیجه­ گیری: اسیدهای آلی همچون اسید سالیسیلیک و اسید سیتریک از طریق ساز­و­کارهایی مانند اثرات شبه هورمونی، آزادسازی و انحلال فسفات، افزایش تحرک کادمیوم و برخی فعالیت­های آنزیمی، دگرگونی میکرو­ساختاری و کاهش ظرفیت نگه­داری فلزات توسط ذرات رس، نقش مهمی در الکتروکینتیک پالایش خاک دارند. لذا، با توجه به اثر مطلوب اسیدهای آلی بعنوان عوامل کلات­کننده در ارتقا­ی کارایی گیاه­پالایی گونه­ های فرا انباشتگر، استفاده از آن­ها در فرآبند آلودگی زدایی خاک توصیه می­شود.

کلیدواژه ها:

Amaranthus caudatus ، Tagetes patula ، Cadmium ، Environmental remediation ، Chelating agents ، تاج خروس ، گل جعفری ، کادمیوم ، اصلاح محیط زیست ، عوامل کلات کننده