بررسی اثر متقابل ژنوتیپ و محیط در گندم با استفاده از روش رگرسیون و تجزیه ضرایب مسیر

این پژوهش به منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ و محیط برای عملکرد و اجزای عملکرد ۱۰ رقم گندم در ۸ محیط (ترکیب دو سطح کود نیتروژن و چهار رژیم آبیاری) در سال زراعی ۵-۱۳۸۴ در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شد. بررسی پایداری عملکرد دانه بر اساس پارامترهای ابرهارت و راسل نشان داد که ارقام پیشتاز و مغان ۱ با عملکرد بالاتر از میانگین همه ارقام و ضریب رگرسیون خطی نزدیک به یک دارای سازگاری عمومی مطلوب بودند، در حالی که ارقام خزر و الوند با محیط های مساعد و ارقام فلات، داراب و روشن با محیط های نامساعد سازگاری خصوصی نشان دادند. تجزیه علیت آثار متقابل به روش تای نشان داد جزء v۱ که منعکس کننده همبستگی تعداد سنبله در مترمربع با عملکرد می باشد، تنها برای ارقام ناپایدار بسیار بالا و معنی دار بود و همچنین معیار مناسبی برای گزینش جهت پایداری نمی باشد. مقایسه اجزای محیطی نیز نشان داد که مراحل تلقیح و تشکیل دانه حساس ترین مراحل رشد ارقام به عوامل محیطی بودند، بنابراین انتخاب براساس این شاخص (v۲) ممکن است فاقد کارایی لازم باشد. جزء ژنوتیپی v۳ (وزن دانه) به عنوان مهمترین جزء تاثیر گذار بر عملکرد دانه و پایداری بود و براساس این روش رقم پیشتاز با دارا بودن بیشترین مقدار v۳، پایدارترین رقم پرمحصول شناخته شد. به طور کلی بر مبنای نتایج این پژوهش رقم پیشتاز با عملکرد ۲۷/۹ تن در هکتار دارای پایداری بیشتری در همه محیط ها بود و به عنوان رقم مناسب شناخته شد.