بازخوانی دیدگاه صدرالمتالهین درباره ی وجود ذهنی

از برخی عبارات صدرالمتالهین برمی آید که وی وجود ذهنی را همان صور ادراکی می داند؛ صوری که از منظر او، مخلوق نفسند. برخی دیگر از عبارات او نیز چنین نتیجه می دهد که این وجود (وجود ذهنی) مرتبه ای از سلسله مراتب وجود اشیاء است. اما عبارات دیگری از ایشان نقل شده که نشان می دهد از نظر وی، وجود ذهنی در عین اینکه همان صورت ادراکی و مخلوق نفس است، مرتبه ای از سلسله مراتب وجود اشیاء نیز هست. بررسی دقیق این دیدگاه ها ما را به این نتیجه می رساند که این دو امر باهم سازگار نیستند و نمی توان پذیرفت که صورت ذهنی، هم مخلوق نفس باشد و هم مرتبه ای از سلسله مراتب وجود اشیاء. همچنین درباره مدعای ادله وجود ذهنی، با صرف نظر از عبارات صدرالمتالهین، چهار احتمال وجود دارد که در این نوشتار، هر یک جداگانه بررسی شده است. برخی از این ادله، حد وسطشان شناخته شده تر از مدعا نیست، و لذا نمی توانند مدعا را اثبات کنند؛ مگر آنکه بگوییم می خواهند قول به «اضافه را رد کنند. برخی از ادله نیز بر پیش فرض های نااستوار بنا نهاده شده اند.

کلیدواژه ها:

وجود ذهنی ، ذهن ، صورت ادراکی ، مراتب وجود ، ادراک