حق تالیف در حقوق اسلامی

موضوع حق التالیف و حق ابتکار از پدیده های نوظهور می باشد که در محافل حقوقی جهان اخیرا مطرح شده است و دولتها هم در تنظیم مقررات پایدار برای تعیین روابط میان تولیدکنندگان و مصرف کنندگان آفریده های فکری و کالاهای فرهنگی با چالشهایی روبرویند.خوشبختانه اسلام از همان آغاز با ارائه راهکارهای اجرائی منطقی و عادلانه، این مشکل را حل کرده است. در این نوشتار با نگاهی به پیشینه و سیر تاریخی حق تالیف در کشورهای غربی و ایران و فرهنگ اسلامی، ضمن تبیین شرائط علمی بررسی فقهی مسائل روز، کوشش شده تا دیدگاه مثبت و منفی حقوقدانان و فقیهان مسلمان، اعم از شیعه و سنی درباره موضوع حق تالیف مطرح گردد.نگارنده پس از نقل و نقد آراء و ادله موافقان و مخالفان، سرانجام با نظر به فتاوی فقیهان و آراء صاحبنظران معاصر به ویژه امام خمینی (ره) به این نتیجه دست یافت که حق تالیف متعارف از اعیان خارجی و مادی نیست، و نیز حق اختصاص مال و ملک بودن آن از دیدگاه اکثریت فقیهان مشکوک می باشد و جواز خرید و فروش آن به ناشران در قالب بیع شرعی مشکل و محل تامل است؛ ولی واگذاری و انتقال حقوق مادی و معنوی کالاهای فرهنگی نظیر: کتاب، نوار، لوح فشرده (CD) و نرم افزارهای کامپیوتری در قالب مصالحه شرعی و توافقی بلامانع است.به تصریح برخی فقیهان معاصر از جمله امام خمینی (ره) راه حل این مشکل را باید در شرط ضمن عقد لازم قراردادن حق انحصار طبع و نشر برای ناشر و مولف، در هنگام واگذاری این گونه کالاهای فرهنگی جستجو نمود.

کلیدواژه ها:

حق ابتکار ، حق تالیف ، کپی رایت ، مالکیت مادی و معنوی ، مال ، حرمت کتمان علم ، قاعده لاضرر