بررسی اصول دادرسی منصفانه در داوری در حقوق ایران و اسناد بین المللی

زمینه و هدف؛ ازآنجا که داوری قضاوت خصوصی شمرده می شود، بنابراین در داوری نیز باوجود غیرتشریفاتی بودن رسیدگی، داور یا هیئت داوری ملزم به رعایت اصول دادرسی است. رعایت مساوات در رفتار با طرفین و ترافعی بودن رسیدگی از اصولی هستند که داور در رسیدگی به اختلاف میان طرفین، مکلف به رعایت آن ها می باشد. استقلال و بی طرفی از ارکان مساوات در رفتار داور با طرفین، و ابلاغ مناسب و اعطای فرصت دفاع نیز عناصر تحقق اصل ترافعی بودن رسیدگی داوری به شمار می آیند. تکلیف افشا، حق جرح داور، درخواست ابطال رای داور و عدم شناسایی و اجرا نشدن رای داور به عنوان تضمین های رعایت اصول دادرسی در رسیدگی داوری می باشند. روش پژوهش؛ در این پژوهش چگونگی و تضمین های رعایت اصول دادرسی به منظور تحقق دادرسی منصفانه در رسیدگی داوری به شیوه توصیفی– تحلیلی هم از منظر حقوق داخلی و هم بین الملل از طریق کتابخانه ای بررسی شده است. یافته های پژوهش؛ بیانگر این است که در داوری بین المللی طرفین مجازند نه تنها داور مورد نظر خود را انتخاب کنند بلکه آزادند محل داوری را به صلح خود تعیین کنند از نظر صلاحیت هیچگونه محدودیتی ندارد بلکه هر نوع اختلاف ناشی از هر گونه قرارداد را میتوان به داوری ارجاع کرد. بند ۱ ماده ۲۷ قانون ایران در مورد داوری در واقع ترجمه فارسی عین بند ۱ ماده ۲۸ قانون نمونه آنسیترال است. از نظر قانون ایران، انتخاب طرفین در مورد قانون ماهوی اولویت دارد و هیچ گونه محدودیتی ندارد. امروزه اهمیت جایگاه داوری به عنوان یکی از شیوه های اصلی حل و فصل اختلافات طرفین قرارداد در تجارت بین الملل امری انکارناپذیر است. پندار رویه داوری بین المللی این است که مقررات موضوعه تا حدود زیادی عادلانه و منصفانه است، اما به دلایلی نظیر توسعه روزافزون روابط بین المللی و تنوع اوضاع و احوال محیط بر آن ها، شاید نتوان همواره راه حل ناشی از اعمال دقیق مقررات موضوعه را برای دعاوی مطروحه منصفانه تشخیص داد. بنابراین درجه ای از انعطاف پذیری در نظام حل و فصل اختلافات بین المللی ضروری می نماید و به نظر می رسد دستیابی به این مهم بدون استفاده از اصل انصاف میسر نباشد. رعایت انصاف پایه ای است برای صدور رای توسط مرجع بین المللی و به عنوان وسیله ای برای تکمیل قواعد حقوقی، معاهدات و عرف که معمولا از آنها برای تصمیم گیری استفاده می گردد، اما یک پرونده فقط با رضایت طرفین دعوای مطرح شده می تواند بر اساس عدل و انصاف حل و فصل شود. در مواردی که داور بر اساس عدل و انصاف اتخاذ تصمیم می نماید، باید از اعمال بخشی از مفاد قرارداد یا قاعده حقوقی حاکم که نتیجه ناعادلانه به بار می آورد، خودداری کند. در این نوع داوری، داور مکلف به اجرای مر قانون نیست، بلکه ممکن است در اعمال انصاف، از آن عدول کند.

کلیدواژه ها:

دادرسی منصفانه ، داوری بین المللی ، داوری قوانین داخلی