عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه

پیدایی گرایشهای نقلی و عقلی در میان مسلمانان ناشی از توجه خاص هرکدام به برخی از آیات بود که این آیات، برخی موید عقل هستند و بعضی موید تعبد. این اختلاف نگرش به قرآن، سبب شکلگیری دو مکتب معتزله و اشاعره در اهل سنت و دو گرایش اصولیون (عقلگرایان) و اخباریان (نقلگرایان) در شیعه شد که خود زمینه بسیاری از منازعات مذهبی، اجتماعی و حتی سیاسی را فراهم ساخت. فرآیند تطور نگرش عقل گرا در مذهب امامیه از قرن چهارم و از حوزه بغداد آغاز شد و با غلبه بر مکتب قم و ری، سیطره علمی و عقیدتی خود را تا قرن یازدهم استمرار بخشید؛ اما تحولات علمی و سیاسی در این دوره، سبب احیای اندیشه اخباریگری در جوامع علمی شیعه شد، به طوری که در قرن دوازدهم در اکثر جوامع علمی ایران، عراق و بحرین، گرایش اخباریگری غلبه یافت؛ ظهور علامه وحید بهبهانی و اقدامات علمی و عملی گسترده او، و نیز تلاشهای شیخ مرتضی انصاری سبب افول این جریان شد.