زمینه های پیدایش مباحث عقلی در قلمرو سیاست

محققانی که موضوع اندیشه سیاسی اسلام را بررسی میکنند، در پیدایش مباحث عقلی، هر کدام به پررنگ کردن بعضی از عوامل پرداخته و آن را اساسی قلمداد کردهاند. آنان خواستهاند بین آن عامل و آغاز و رشد عقلانیت در جهان اسلام، رابطه برقرار کنند؛ در حالی که در پیدایش پدیدههای اجتماعی و همچنین آغاز اندیشه در موضوعی خاص، معمولا عوامل مختلفی موثرند و نمیتوان صرفا به عوامل خارجی یا داخلی استناد کرد و بهتر است که مجموعه زمینهها در نظر گرفته شود. بنابر این در این مقال، به مهمترین زمینههایی که به نظر میرسد دارای نقش بیشتری باشند، اشاره میکنیم. زمینهها و عواملی همانند نزول قرآن، پیدایش فرقههای مسلمان، گسترش متصرفات مسلمین و نهضت ترجمه به ترتیب مورد بحث و بررسی قرار میگیرند. آنچه در این مورد اساسی به شمار میرود، پدیده بسیار مهم وحی و نزول قرآن است. میتوان گفت که در اثر گذشت زمان، ابعاد مختلف قرآن روشن شده و جهت فهم معنای آن، تلاشها و زحمات بسیاری صورت گرفته است تا معنای آن آشکارتر گردد.