بار اثبات دلیل در فقه و امور مدنی

« بار اثبات دلیل» قاعده ی بسیار معروفی است که در دادرسی های جهان و نظام های حقوقی معتبر از جمله نظام اسلام و رومی - ژرمن اجراء می شود. این قاعده در حقوق فرانسه در ماده ی ۱۳۱۵ قانون مدنی که قلمرو عام دارد تصریح شده است. در حقوق اسلام نیز آنچه که در فقه مشهور و مورد عمل رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) بود قاعده ی « البینه علی المدعی والیمین علی من انکر » می باشد که این قاعده اکنون در ماده ی ۱۲۵۷ قانون مدنی و ماده ی ۱۹۷ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹ ، صریحا منصوص شده است. بر پایه ی قاعده ی « باراثبات دلیل » هرکس مدعی حقی است باید ادعای خود را اثبات نماید؛ تفاوتی نمی نماید که خواهان یا خوانده ی دعوا باشد . بنابراین فراهم آوردن و ارائه ی دلیل برعهده ی مدعی و یا به تعبیر دیگر « بار اثبات دلیل بر دوش مدعی است» . پس از آن که مدعی دلیل آورد ، تکلیف اثبات خلاف بر دوش مدعی علیه می افتد که ناراستی ادعا را با دلیل و اظهارات موجه از نظر مرجع رسیدگی ، بر کرسی نشاند. در این مقاله به پیشینه تاریخی قاعده بار اثبات دلیل ، شیوه ی اجرا و مجرای آن پرداخته شده است  و از سوی دیگر ، بر قاعده ی مزبور استثنائاتی وارد است که باید مورد اشاره قرار گیرد . کلیدواژه : اثبات ، ثبوت ، دلیل ، دعوا ، قاعده البینه ، بار اثبات.