نقد مقاله: بهبود کیفیت گزارش مقالات مداخله ای

سردبیر محترم مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی مقاله ای با عنوان تاثیر برنامه آموزشی نقشه مفهومی بر تفکر انتقادی و تصمیم گیری بالینی پرستاران بخش مراقبت ویژه نوزادان در مجله آموزش در علوم پزشکی سال ۱۳۹۲ دوره ۱۳ شماره ۱۱ به چاپ رسیده است، که به صورت نیمه تجربی با روش پیش آزمون- پس آزمون صورت گرفته است(۱). با توجه به اهمیت مقالات کارآزمایی بالینی در تصمیم گیری های بهداشتی و پزشکی(۲) چند نکته در مورد مقاله مذکور قابل ذکر می باشد: در مطالعات مداخله ای در افراد تحت مطالعه یک مداخله صورت می گیرد و این مداخله قبل از انجام مطالعه مشخص نیست مفید، مضر یا بی اثر است و این فرضیه محقق است که این مداخله ممکن است تاثیر گذار باشد(۳). این اخلاقی نیست که یک فرد را در معرض مواجهه غیرضروری قرار دهند، برای ورود به مطالعه باید به فرد توضیحات کاملی ارائه گردد و وی با آگاهی از آثار مطالعه و انتخاب خود، وارد مطالعه شود(۳و۴)، یکی از مهم ترین مواردی که باید در مطالعات کارآزمایی بالینی ذکر شود، چگونگی اخذ رضایت نامه آگاهانه است. در این راستا بایستی به آزمودنی توضیح کاملی در مورد مداخله، اثرات احتمالی مداخله، نحوه ی تخصیص تصادفی و احتمال این که فرد ممکن است دارونما دریافت کند و یا مداخله موثر واقع نشود، داده شود(۵). برای اطمینان از رعایت شدن قانون مطالعه و اخلاق در مطالعه بایستی رضایت نامه آگاهانه (informed consent) از گروه های مورد مطالعه قبل از تخصیص آنها به دو گروه گرفته شود. برای رعایت شدن اخلاق در کارآزمایی نه تنها بایستی تایید مطالعه توسط کمیته اخلاق ذکر شود، بلکه بایستی چگونگی کسب رضایت نامه آگاهانه از شرکت کنندگان توضیحاتی داده شود و اخذ فرم رضایت نامه آگانه از شرکت کنندگان گزارش شود(۴). یکی از مهم ترین موارد در رضایت باید آزادانه بودن آن باشد، ولی در مطالعه حاضر با توجه به این که برای برنامه آموزشی، امتیاز بازآموزی در نظر گرفته شده است، حالت آزادانه بودن وجود ندارد. سوالی که برای خواننده مطرح می شود این است که در این مطالعه رضایت آگاهانه از افراد چگونه صورت گرفته است؟ آیا اخذ فرم رضایت نامه آگاهانه به طور کامل صورت گرفته است و نویسندگان مقاله از ذکر آن در مقاله خودداری کرده اند، بر اساس آنچه ذکر شد، انتظار می رود در مطالعات کارآزمایی بالینی چگونگی اخذ رضایت نامه آگاهانه از بیماران در مقاله ذکر شود(۴). در انجام یک مطالعه حجم نمونه برای مقایسه بایستی متناسب انتخاب شود و با استفاده از شیوه ی علمی نسبت به محاسبه تعداد حجم نمونه اقدام کرد، و معمولا برای این کار سرشماری صورت نمی گیرد(۴و۶)، در مطالعه حاضر کلیه افراد به روش سرشماری وارد مطالعه شده اند، سوالی که مطرح است این است که آیا این تعداد افراد برای مطالعه کافی است؟ و اگر بر اساس فرمول، حجم نمونه محاسبه شود، حجم نمونه محاسبه شده به نظر بیش تر از این مقدار محاسبه شود. لذا با این توضیح آیا به علت محدودیت افراد به صورت سرشماری وارد مطالعه شده اند و حجم نمونه می تواند بیش تر از این تعداد محاسبه شود. از این رو آیا توان این مطالعه در حد قابل قبولی است؟(۷). از طرفی در مطالعات برای اثبات وجود رابطه علیتی و موثر بودن دارو یا برنامه مداخله ای، وجود گروه شاهدلازم است، و بدون داشتن گروه شاهد، اثبات رابطه و موثر بودن باید با احتیاط تفسیر شود(۳). نکته دیگر، توصیف نمونه از نظر متغیر های دموگرافیک در شروع مطالعه در گزارش مقالات کارآزمایی بسیار توصیه شده است(۴). از این رو به نظر می رسد، چگونگی رضایت آگاهانه، توصیف افراد مورد مطالعه از نظر متغیر های دموگرافیک، توضیح در مورد توان آزمون و با توجه به این که تنها یک گروه وجود داشته است، آیا می توان به تاثیرگذاری برنامه آموزشی (با توجه به این که در برنامه های آموزش مداوم به دلیل امتیاز مربوطه دقت و توجه و یادگیری افراد بیش تر از حالت عادی و پژوهش است، و این طرح از این نظر از حالت پژوهش خارج شده است و جنبه برنامه آموزشی رسمی داشته است)، مطمئن بود، می تواند جهت افزایش کیفیت و اطمینان به مقاله مناسب باشد.

کلیدواژه ها:

ندارد