بررسی فرایندهای فیزیکی تبلور در سنگ های آذرین جنوب خاوری بیرجند با استفاده از مدل سازی سه بعدی بلورهای پلاژیوکلاز

شکل بلورها در شرایط فیزیکی و شیمیایی تبلور، کنترل می شود؛ بنابراین اندازه گیری آن می تواند برخی از ویژگی های محیط تبلور بلورها را بازتاب دهد. در این نوشتار، روش­های مختلف اندازه گیری کمی شکل بلورها در فضای سه بعدی بر مبنای محاسبات آماری، مدل سازی عددی نرم افزاری و مشاهدات میکروسکوپی مورد بحث قرار گرفته است. اندازه و شکل بلورها در دو گروه سنگ های آندزیت بازالتی و دیوریتی تا کوارتز دیوریتی منطقه­ی مورد بررسی واقع در ۱۲۰ کیلومتری جنوب خاوری بیرجند پردازش شدند. ویژگی های هندسی بیش از ۳۲۰۰ بلور پلاژیوکلاز در ۹ مقطع میکروسکوپی از این دو گروه سنگی اندازه گیری شدند. نتایج محاسبه­ی نسبت منظر بلورها (S:I:L یا بعد کوتاه: بعد متوسط: بعد بلند) و چگونگی نمونه ها در نمودار زینگ (نسبت S/I نسبت به I/L) نشان داد که نمود بلورها در هر دو گروه تخته ای است (I≈L) ولی در گروه نخست، میزان تخته ای بودن بیشتر است (I, L>۲). از مقایسه و تحلیل شرایط کینتیکی و دینامیکی تبلور می توان نتیجه گرفت که ریزبلور های گروه اول در شرایط با درجه­ی سردشدگی و سرعت رشد بیشتر (در حدود mms-۱ ۹- ۱۰ برای یک دوره­ی زمانی سردشدن ۳ ساله) نسبت به بلورهای گروه دوم در محیطی که جنبش نسبی بین بلور و محیط رشد بالا بود تشکیل شده اند، و جابجایی مکانیکی ماگما و شیب بالای تغییرات پتانسیل شیمیایی نقش قابل توجهی در ایجاد شکل بلورها داشته است. در گروه دوم، سرعت رشد پایین و سرعت انتشار بالاتر بوده است. در ضمن فرایند درشت شدگی بافتی در تغییر شکل بلورهای گروه دوم از تخته ای به حالت­های هم بعدتر و در کاهش نسبت منظر بلورها متناسب با افزایش اندازه­ی بیشینه­ی بلورها موثر بوده است.

کلیدواژه ها:

Crystal shape ، igneous crystallization ، textural coarsening ، Birjand ، شکل بلورها ، تبلور آذرین ، درشت شدگی بافتی ، بیرجند .