سیر تاریخی ارتباط متقابل تحولات فرهنگی، علمی و تکنولوژیک

در این مقاله، نخست با ذکر تعاریفی، ارتباط مفهومی فرهنگ، علم و تکنولوژی به بحث گذارده می شود. سپس، سیر تاریخی این ارتباطات در تمدن های باستان همچون مصر، یونان و چین بررسی شده، به عناصر و ارزش های فرهنگی که در تمدن اسلامی، زمینه ساز تحول علم و تکنولوژی مسلمانان شد، اشاره می گردد. در گذر تاریخی به رنسانس و انقلاب صنعتی می رسیم و این که چگونه نیرو و توان فرهنگی که در رنسانس آزاد گردید، روشنفکری و علم جویی را در غرب برانگیخت و موجب توسعه تکنولوژی و انقلاب صنعتی شد. در پایان، وضعیت کنونی ارتباط فرهنگ، علم و تکنولوژی را در سه دسته از کشورهای توسعه یافته غربی، کشورهای توسعه یافته غیرغربی و کشورهای در حال توسعه مطالعه می کنیم. سرانجام، سیر تاریخی ارتباط تحولات فرهنگی با تحول علم تکنولوژی، این رهنمود را به ما می دهد که رمز پیشرفت کشورهای در حال توسعه، بازگشت به خویشتن و تفکر خودی و فرهنگ بومی به منظور فرهنگ معنوی (علم، فلسفه و هنر) تقسیم کرد. (همان، ۴۷). پس، علم بخشی از فرهنگ یا یکی از جلوه های آن است. معمولا هر فرهنگی، به سبب ویژگی هایش از دیگر فرهنگ ها متمایز می شود. یکی از وجوه این تمایزات را تمایزات علمی تشکیل می دهد. اگرچه علم به مفهوم صرف آن، متعلق به محدوده کشوری خاص نیست اما خاستگاه فرهنگی آن، زمینه مساعد رشد آن نشان می دهد. به بیانی دیگر، نفوذ اندیشه های علمی از طرفی بر پایه تلاش های گذشتگان (تاریخ علم) متکی است و از طرف دیگر، به زمینه مستعد فرهنگی هر جامعه، و خلاقیت ها و ابتکارات ویژه نوابق وابسته است. اما تکنولوژی اساسا به کارگیری دانش برای حل مشکلات علمی است که ممکن است طبیعتا از ناحیه ای به ناحیه دیگر به علت گونه گونی های اقلیمی، جغرافیایی، فرهنگی و دیگر عامل های موثر در محیط زندگی، متفاوت باشند. می توان گفت که فرهنگ یک قوم، گویاترین جلوه از نحوه نگاه یک قوم به محیطشان، شیوه سازگاری با آن و چند و چون حفظ پیوندشان با این محیط است.