تطور و تحول فرزندنامه در ادوار ادب فارسی (قرن چهارم تا دوران معاصر)

در ادوار نظم و نثر فارسی، شاعران و نویسندگان، بخشی از کلام خود را به اندرز به فرزند اختصاص می­دادند که این امر دال بر اهمیت و توجه به تعلیم فرزند متون ادبی است. فرزندنامه­ها، نامه­های خصوصی در بطن متن آثار ادبی هستند که در عین پیوستگی با متن، معنای مستقلی دارند. این فرزندنامه­ها جای خاصی در متن ندارند، گاهی در بخش آغازین و گاهی در ختام آمده­اند. فرزندنامه­ها بیشتر در منظومه­های غنایی سبک عراقی مورد توجه قرار گرفته­اند تا جایی که نظامی گنجوی، در لیلی و مجنون در۳۶ بیت، پسر خود محمد، امیرخسرو دهلوی، در دولرانی و خضرخان در ۲۲۴ بیت، پسرخود «مبارک»، در مجنون و لیلی در ۱۵۷ بیت،  پسرخود «خضر»، سلمان ساوجی، در فراق نامه، در ۹۳ بیت، فرزندخوانده خود «سلطان اویس» و جامی در یوسف و زلیخا ر ۹۹ بیت، در لیلی و مجنون در  ۳۲ بیت و در سلامان و ابسال، فرزند خود ضیاءالدین را در ۱۱ بیت و خواجه مسعود قمی در منظومه یوسف و زلیخا پسرخود غیاث­الدین محمد را در ۱۴۳ بیت  مورد خطاب قرار داده­اند. شاعران و نویسندگان فرزندان خود را به فضایل اخلاقی تحریض و تشویق و از رذایل و منهیات نهی کرده­اند، تنها امیرخسرو در منظومه غنایی هشت بهشت، دختر خود عفیفه را در ۷۶ بیت نصیحت می­کند. مقاله حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی می­کوشد به این سوال پاسخ دهد که بیشترین مضمون فرزندنامه سرایی در متون ادبی چیست؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که مضامین همه فرزندنامه ها توجه به اخلاق فردی است.

کلیدواژه ها:

فرزندنامه ، تنبه و عبرت ، سبک ادبی ، پندنامه ، اخلاق