جامعه شناسی زیست محیطی

مطالعات جامعه شناختی درخصوص نقش طبیعت در جامعه، سابقه ای به اندازه خود رشته جامعه شناسی دارد. در نگاه بسیاری از متفکران کلاسیک جامعه شناسی، جامعه مدرن، دارای رابطه ای دوگانه با طبیعت است؛ یعنی این جامعه، در عین آن که بخشی از جهان طبیعی قلمداد می شود، در تقابل با این جهان نیز قرار دارد. بررسی اندیشه اجتماعی قرن نوزدهم نشان می دهد که در این دوران، طبیعت را غالبآ تعیین کننده وضعیت جامعه تلقی کرده اند. طبق دیدگاه اندیشه ورزان اجتماعی آن زمان، محیط زیست و عوامل جغرافیایی، فرهنگ را شکل می بخشند. با پیدایی جنبش های زیست محیطی جدید از اواخر دهه ۱۹۶۰، اصطلاح طبیعت در نوشته های جامعه شناختی، معمولا مترادف با اکوسیستم یا در ارتباط با زوال اکوسیستم ها به کار گرفته شد و رشته ای به نام جامعه شناسی زیست محیطی، تنها پس از پدیداری آن چه که آگاهی زیست محیطی عمومی[۱]  در امریکای شمالی در دهه ۱۹۷۰ خوانده شده، پدید آمد.جامعه شناسی زیست محیطی، نظریه پردازی در باب رابطه جوامع انسانی و محیط های طبیعی را جست وجو می کند، بی آن که خود را به توصیف های زیست محیطی تک بعدی و جبرگرایانه از جامعه، برای فهم مسائل و بلاهای زیست محیطی، محدود کند. آن چه در این نوع از جامعه شناسی اهمیت دارد، نه تاثیر طبیعت بر توسعه اجتماعی، که تحولات محیط های طبیعی (برخاسته از عملکرد انسانی) و اثرات این وضعیت بر جوامع انسانی است. جامعه شناسی زیست محیطی دهه ۱۹۷۰ را می توان تلاشی آگاهانه در نقد جریان غالب جامعه شناسی یا سنت کلاسیکی دانست که مجالی برای رشد نظریه و تحقیق جامعه شناختی مبتنی بر دغدغه های زیست بومی فراهم نمی آورد. پارادایم زیست بومی جدیدی که به ویژه در نوشته های کتن و دانلپ[۱]  مطرح شد، با در نظر گرفتن نیروهای زیست محیطی به مثابه متغیرهای عینی تبیین های اجتماعی، آن چه را انسان مداری[۲]  جامعه شناسی کلاسیک خوانده می شد، به چالش کشید.