خودشیفتگی در اشعار متنبی

متنبی شاعری است که به مدایحش مشهور است ولی با مطالعه ی قصاید او به وضوح می توان فهمید که ستایش هایی که از خود کرده استبیشتر از ستایش هایی است که در مورد ممدوحان سروده است. بسامد لفظ «انا» و ضمیر «ت»، گویای این مدعاست. خاصیت ممتاز شعر متنبی حضور آشکار و بدون پرده «من» در آن است؛ به طوری که این «من» حضوری عمیق در فضای شعری او دارد و به گونه های مختلف بروز می کند.حس تعالی و برتری جویی در ذات متنبی ریشه دوانده یکی از پایه های شخصیتی او را تشکیل داده است؛ به طوری که این حس تعالیباعث اعتماد بیش از حد متنبی به خود و تحقیر غیر خود شده است و در سر تاسر دیوانش شاهد فخر به خود و نادیده گرفتن دیگران هستیم.امط عنک تشبیهی بما وکانه فما احد فوقی ولا احد مثلی(دیوان : ۱۴۸/۲)(ترجمه: مرا به هیچ کس و هیچ چیز تشبیه نکن چون هیچ کس مثل من و یا برتر از من نیست.)متنبی از همان آغاز کودکی شیفته خود و اشعار خود بوده آثار این شیفتگی و تفاخر به انحای مختلف در قصایدش آمده و نمود پیدا کردهاست. در این مورد در کودکی می گوید:ای محل ارتقی ای عظیم اتقیوکل ما قد خلق ال لاه وما لم یخلقمحتقر فی همتی کشعره فی مفرقیدیوان: ۶۵۷/۱).(ترجمه: به کدامین جایگاه برتر برسم (همه جایگاه های رفیع را طی کرده ام). از چه کار بزگی واهمه در دل داشته باشم.و هرچه که خداوندآفریده و نیافریده در همت من کوچک به نظر اید مانند مویی در وسط سرم.)متنبی در این ابیات آن قدر به خود بالیده که به ضعف عقیده اش نسبت به خدا و خلق خدا انجامیده است و از حد کبریا به کبر دچار شدهو فرصتی را برای حاسدین فراهم ساخته تا وی را به الحاد منسوب کنند.در این مقاله به روش کتابخانه ای و تحلیلی توصیفی آن دسته از اشعارمتنبی که در بردارنده ی مفهوم خودشیفتگی (النرجسیه) می باشد استخراج وتحلیل شده اند.

کلیدواژه ها:

متنبی ، خودشیفتگی (النرجسیه) ، انا ، دیوان اشعار