بررسی فرانقش های زبانی در مرثیه احمد شاملو و سهراب سپهری

زبان شناسی نظام بنیاد نقش گرای هلیدی یکی از نظریه­ های کارآمد در تحلیل متون ادبی است. در این نظریه، درک زبان و کاربردهای زبانی در بافت موقعیتی و اجتماعی شکل می ­گیرد. از دیدگاه هلیدی بافت موقعیتی، نظامی نشانه ­ای است که سه سازه دارد و هر سازه با یکی از فرانقش­ های سه­ گانه زبان متناظر است. در بررسی مقایسه ­ای متون ادبی تحلیل هر یک از این فرانقش ­ها سبب درک معنای متن و نوع نگرش گوینده متن به موضوع می­ شود. در این مقاله، براساس این رویکرد مرثیه­ هایی که دو شاعر معاصر، سهراب سپهری و احمد شاملو، در رثای فروغ فرخ زاد سروده­ اند بررسی می­ شود. با بررسی نظام گذرایی، منطقی معنایی، بستگی، وجهی، آغازگر پایان بخشی، اطلاعی، و نیز عناصر غیرساختاری در دو متن و مقایسه آن دو می­ توان تفاوت سبک دو شاعر، یعنی نگرش آنان به جهان و نحوه بیان آن ها را دریافت. روش پژوهش کیفی و کمی است. از نتایج پژوهش این موارد است: شاملو بیشتر در مرثیه خود گرایش به بازنمایی جهان بیرون و سپهری گرایش به بازنمایی جهان درون دارد. شاملو مخاطب خود، یعنی فروغ فرخ زاد، را حاضر در نظر گرفته و به همین سبب افعال زمان حال را به کار برده است، درحالی که سپهری با غایب دانستن مخاطب فقط از زمان گذشته استفاده کرده است.

کلیدواژه ها:

زبانشناسی نقشگرا ، مایکل هلیدی ، دستور نظام مند نقش گرا ، مرثیه ، فروغ فرخزاد ، احمد شاملو ، سهراب سپهری