اثر عمق خاک و ارتفاع منطقه بر فعالیت آنزیم‎های مختلف در خاک‎های جنگلی منطقه ارسباران

آنزیم‎های خاک شاخص‎های موثری از کیفیت خاک محسوب می‎شوند. در پژوهش حاضر، فعالیت برخی آنزیم‎های خاک شامل اوره‎آز، بتاگلوکوزیداز، سلولاز، آریل‎سولفاتاز، دهیدروژناز و فسفاتازهای اسیدی و قلیایی در خاک‎های جنگلی منطقه ارسباران تحت تاثیر دو عامل ارتفاع منطقه و عمق خاک مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فعالیت آنزیم‎های خاک در نمونه‎های برداشت‎شده از عمق‎های مختلف خاک (۲۰-۰، ۴۰-۲۰، ۶۰-۴۰، ۸۰-۶۰ و ۱۰۰-۸۰ سانتی‎متری) در ارتفاعات مختلف (۶۰۰-۰، ۱۲۰۰-۶۰۰، ۱۸۰۰-۱۲۰۰ و ۲۴۰۰-۱۸۰۰ متری) و در شیب شمالی منطقه اندازه‎گیری شد. نتایج نشان‎دهنده اثر معنی‎دار عمق خاک و ارتفاع بر فعالیت آنزیم‎های موردمطالعه بود؛ هرچند، عکس‎العمل آنزیم‎های مختلف به این عوامل یکسان نبود. بیشترین فعالیت آنزیم‎های اوره‎آز، بتاگلوکوزیداز، سلولاز، آریل‎سولفاتاز و فسفاتازهای اسیدی و قلیایی در لایه سطحی خاک (۲۰-۰ سانتی‎متری) اندازه‎گیری شد که به ترتیب با افزایش عمق به طور میانگین ۵۰، ۷۱، ۸۱، ۷۱، ۵۹ و ۶۶ درصد کاهش یافت. اما، فعالیت آنزیم دهیدروژناز با افزایش عمق ۱۵ تا ۴۳ برابر افزایش یافت. بعلاوه، با افزایش ارتفاع از ۶۰۰-۰ تا ۲۴۰۰-۱۸۰۰ متری، درحالی‎که به طور متوسط فعالیت آنزیم‎های اوره‎آز، آریل‎سولفاتاز و بتاگلوکوزیداز به ترتیب ۱۵/۱، ۴/۱ و ۱۹/۱ برابر افزایش یافت، فعالیت آنزیم‎های سلولاز و فسفاتازهای اسیدی و قلیایی به ترتیب ۲۶، ۴/۱۰ و ۶/۹ درصد کاهش یافت. اما، اثر ارتفاع بر فعالیت دهیدروژناز معنی‎دار نبود. نتایج همچنین حاکی از همبستگی مثبت و معنی‎دار (P ≤ ۰.۰۱) کربن آلی و کربن زیست‎توده میکروبی با فعالیت تمام آنزیم‎های بررسی‎شده به‎جز دهیدروژناز بود. یافته‎های این پژوهش چگونگی تغییرات فعالیت آنزیم‎های مختلف با دو عامل عمق خاک و ارتفاع را آشکار می‎نماید.

کلیدواژه ها:

Soil enzymes ، Climate factors ، Organic carbon ، Microbial biomass carbon