کاربرد علوم روانشناسی محیطی در معماری اسلامی مساجد، نمونه موردی مسجد گوهرشاد مشهد

مسجد در کشور ما کاربری های بسیار مهمی دارد که طی دوره های گوناگون در جهت ترمیم روان ساخته شده است . با توجه به اهمیت حس معنویت در این مکان ها، همواره توجه عبادت کنندگان در مساجد، به حس آرامش بخشی و تجلی باورهای الهی و عرفانی بوده است . این تاثیرات شگرف امروزه از دیدگاه معماران و خالقین این فضاها مغفول مانده و آنچه بیشتر مد نظر قرار گرفته ، حس شکوه و عظمتی است که اغلب از احساس معنویت خالی مانده است . حال اینکه یکی از مهم ترین رسالت های معمار در ساخت خانه خدا، اثر گذاری بر حیطه روان درجهت ایجاد آرامش معنوی است . گاهی هماهنگی بین یک تفکر معنوی با یک پدیده فنی و کاربردی صورت نمیگیرد یا اگر صورت پذیرفته شناسایی نمیشود. هنر اسلامی ، جلوه هایی از حقایق الهی را در بر دارد و معماری عرصه مناسبی برای بروز خلاقیت هنرمند معمار به شمار میرود. معماری بنا اعم از هندسه و تناسبات و احساسات ناشی از آنها در بنا، توسط مجموعه ای متناسب از عناصر کالبدی و حسی ، موجب ایجاد توازن و وحدت در بنا میشود و این تجلی روح متعالی هنرمند معمار است که در کالبد بنا ظاهر میگردد و بر بینندگان و کاربران اثر گذار است . هدف این پژوهش جستجوی عناصر معمارانه اثر گذار اعم از عناصر کالبدی و حسی ، بر ایجاد حس معنویت در مسجد میباشد؛ که به عنوان نمونه موردی مسجد گوهرشاد مورد بررسی قرار گرفته است . این مسجد تیموری ، دارای عناصر و اجزائی است که به شکلی هنرمندانه و علمی کنار هم قرار گرفته اند؛ و آگاهی معمار از علوم روانشناسی محیطی و اثرگذاری حیطه هنر معماری بر روان زائر، موجب شده نتیجه درستی در ایجاد حس معنویت و خودآگاهی و خدا آگاهی حاصل شود. روش این تحقیق توصیفی تحلیلی ، از نوع کتابخانه ای و مشاهدات میدانی است . نتیجه حاصله از این پژوهش یافتن عناصر هنری و معماری است که موجب تکامل روحی انسان در مسجد گوهرشاد میگردد.

کلیدواژه ها:

مسجد ، گوهرشاد ، معنویت ، هنرقدسی ، معماری