کرونا، پنجه درپنجه مذهب: تحلیل گفتمان توییتر فارسی با چارچوب شناختی اجتماعی ون دایک

با شیوع کرونا در ایران و مطرح شدن لزوم تعطیلی مراکز پرجمعیت، از جمله اماکن مذهبی، برخی با این تصمیم مخالفت کردند و عده ای، در قم و مشهد، با حضور در حرم ها تلاش کردند که مانع بسته شدن آن ها شوند. این اقدامات به سرعت در فضای مجازی بازتاب یافت. در شبکه اجتماعی توییتر، که امکان بحث و گفت وگو بین کاربران فراهم است، گروهی مخالفت با دستورالعمل ها بهداشتی را مغایر با احکام دین دانستند و گروهی دیگر مذهب را در تقابل با علم قرار دادند. این پژوهش معطوف به این بحث هاست و مسئله اصلی آن، این است که هر گروه برای بیان باور و دیدگاه خود از چه سازوکارهایی بهره گرفته اند؟ به این منظور، ۱۷۰ توییت فارسی، با کلیدواژه های «دین» و «کرونا»، انتخاب و با استفاده از انگاره ون دایک، بررسی شدند. تحلیل داده ها نشان داد که بیشترین ابزار زبان شناختی به کارگرفته شده توسط کاربران، برای بازنمایی باورها و ایدئولوژی خود، دو راهبرد «فاصله گذاری» و «نفرین و دشواژه» است. ازآنجاکه شبکه های اجتماعی بسیار تاثیرگذارند و توییت ها می توانند کنش های اجتماعی را شکل دهند، تقابل های مشاهده شده در این فضا می توانند به سطح جامعه هم کشیده شوند و تنش هایی را ایجاد کنند. نتایج این پژوهش و انجام مطالعات مشابه می تواند به شناخت علت این تقابل ها کمک کند و زمینه را برای ایجاد همدلی و امکان گفت وگوی ثمربخش میان ایدئولوژی های متفاوت فراهم و از این طریق، ثبات اجتماعی را تضمین کند.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، ون دایک ، کرونا ، دین ، توییتر ، ایدئولوژی