اثربخشی برنامه مداخله ای مبتنی بر آموزش ارتباط کارکردی بر مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودکان با اختلال طیف اوتیسم

زمینه و هدف: اختلال طیف اوتیسم، اختلالی عصب­ روان ­شناختی است که به صورت ثانو­یه­ به مشکلات در عملکردهای شخصی، اجتماعی، و تحصیلی منجر می­ شود. از این جهت پژوهش حاضر با هدف تدوین و اثربخشی برنامه مداخله ­ای مبتنی بر آموزش ارتباط کارکردی در مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودکان با اختلال طیف اوتیسم انجام شد. روش: این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ نحوه گردآوری اطلاعات از نوع نیمه­ آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری تمامی کودکان با اختلال طیف اوتیسم سطح یک ۴ تا ۸ سال شهر تهران در سال ۱۳۹۸ و والدین آنان بود. از جامعه آماری مورد نظر تعداد ۳۰ کودک مبتلا به اوتیسم سطح یک با استفاده از معیارهای مختلف از کلینیک پدیده به صورت هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی ساده در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش برنامه مداخله ای را در قالب پانزده جلسه دریافت کرد و گروه گواه برنامه های معمول مرکز توانبخشی را دریافت کردند. ابزار گردآوری داده ­ها شامل مقیاس رتبه ­بندی اوتیسم گیلیام (جیمز و گیلیام، ۲۰۰۳)، پرسشنامه غربالگری اوتیسم با سطح یک و آسپرگر (اهلر و گیلبرگ، ۱۹۹۳)، و فهرست ارزشیابی اوتیسم (ریملند و ادلسون، ۱۹۹۹) بودند. در نهایت داده ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس چندمتغیری و آزمون t همبسته با آلفای تعدیل یافته توسط نرم افزار SPSS۲۶ تحلیل شد. یافته ­ها: نتایج پژوهش نشان داد برنامه مداخله ­ای مبتنی بر آموزش ارتباط کارکردی در مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودکان با اختلال طیف اوتیسم اثربخشی معناداری داشت (۰/۰۱P<). اندازه اثر برای مولفه­ های مهارت­های اجتماعی(۰/۸۷) و مهارت­های ارتباطی (۰/۹۲) بود. همچنین نتایج ازمون t همبسته نشان داد تاثیر برنامه آموزش ارتباط کارکردی در مرحله پیگیری نیز در مولفه­ های مهارت­های اجتماعی و ارتباطی اثربخش و پایدار بوده است.  نتیجه ­گیری: با توجه به یافته ­های پژوهش می­ توان نتیجه گرفت که مهارت های اجتماعی و ارتباطی در کودکان اوتیسم را می توان با آموزش، ارتقا داده و همچنین از برنامه درمانی مبتنی بر آموزش ارتباط کارکردی می توان به عنوان یک مداخله اثرگذار در بهبود مهارت ­های اجتماعی و ارتباطی در کودکان با اختلال طیف اوتیسم استفاده کرد.

کلیدواژه ها:

Children with autism spectrum disorder ، functional communication ، social skills ، communication skills ، کودکان با اختلال طیف اوتیسم ، ارتباط کارکردی ، مهارت های اجتماعی ، مهارت های ارتباطی