تاثیرپذیری سنایی از قرآن در موضوع ریا و ریاستیزی (در دیوان اشعار و حدیقه الحقیقه)

سنایی غزنوی، عارف سد ه ششم ه .ق.که یکی از شاعران برجسته ادبیات تعلیمی فارسی نیز به­ شمار می­رود که در آثار خود به موضوع ریا به عنوان یکی از بیماری های مهم اخلاقی اجتماعی توجه کرده و کوشیده است با ریاستیزی به رفع و اصلاح این معضل بپردازد. وی در این راه به آموزه های قرآن کریم، به عنوان یکی از منابع اندیشگانی و فکری اندرزهای خود توجه ویژه دارد. شناسایی و معرفی تاثیرپذیری های سنایی از قرآن مجید در دیوان اشعار و حدیقه الحقیقه با استناد به شواهد شعری و نقد و تحلیل آن ها مسئله اصلی این مقاله است. مقاله حاضر به روش توصیفی تحلیلی به رشته تحریر درآمده است. سنایی ریاکارانی از گروه ها و اقشار مختلف اجتماع همچون فقها، علما، وعاظ، زهاد، قاریان، صوفیان، حاجیان و... را مورد نکوهش قرار می دهد و انگیزه های مادی و معنوی مختلفی برای روی­ آوردن آن ها به ریا و تظاهر برمی شمارد؛ مانند کسب مال و ثروت، مقام، احترام، شهرت و... او با الهام از تعالیم قرآن، معتقد است که ریاکاران هم نشینان شیطان­اند، در اعمال عبادی خود اخلاص ندارند و با ریاکاری و تظاهر در پی رسیدن به مطامع دنیوی هستند. وی به آنان راه کارهایی نیز پیشنهاد می کند؛ مانند روی­ آوردن به دنیای خرسندی و قناعت، پرهیز از هوای نفس، داشتن اخلاص و صداقت، فریب ظواهر را نخوردن، دوری از نفاق و دورنگی و... سرانجام ورود به خم وحدت و خروج از آن با یکرنگی را توصیه می نماید.    

کلیدواژه ها:

قرآن ، ریا ، ریاستیزی ، سنایی ، دیوان اشعار و حدیقه الحقیقه