محقق کرکی و مشروعیت سیاسی صفویه

بعد از حملات مغول از لحاظ فرهنگی در ایران شاهد دو جریان هستیم که زمینه ساز ظهور صفویه شدند: جریان اول رشد تصوف وخانقاه ها و فرقه های صوفی است. در واقع بحرانی بودن اوضاع و احترام حاکمان به شیوخ صوفیان، تصوف را به جریان عمده اجتماعی فرهنگی مبدل کرد . جریان دوم رشد روز افزون تشیع بود. سقوط خلا فت عباسی بغداد و حکومت متعصب مذهبی، که حامیان اصلی اهل سنت بودند،به همراه تلاش عالمان شیعی که از تساهل مذهبی عصر ایلخانان به خوبی برای تبلیغ تشیع استفاده کردند، زمینه را برای رشدتشیع در ایران فراهم میکرد.) بیانی، ۱۳۷۱ ج ۱ ص ۳۵ تا ۸۵ ( رشد این دو جریان مقدمهای شد برای ظهور صفویه که تصوف و تشیع گرایش اصلی آنان بود .و اما به تدریج قدرت یافتن عالمان دینی، آنان را به عنوان گروه جدیدی وارد عرصه سیاست کرد که بعد از نهاد سلطنت مهمترین نهاد سیاسی محسوب میشد و بعدها نقش مهمی را در تحولات ایران بر عهده گرفت. در این دوره به لحاظ وجه مذهبی حکومت؛فرصتی مناسب برای فعالیت علما ایجاد شد و در نتیجه، متون علمی مذهبی تشیع گسترش یافت و اندیشه های فقهی و کلامی فلسفی شیعه در سطح وسیعی مطرح گردید. صفویان با اتکا بر این سه رکن توانستند بر ویرانهحملات مغولان حکومت مقتدری رابنا کنند که امنیت و رفاه و آرامش نسبی را در طول حدود دو قرن در ایران حاکم کرد .نسبت صفویان به صوفی مشهور، شیخصفیالدین اردبیلی ) ۶۵۰ ۷۳۵ ق.( میرسد. شیخ صفی از نفوذ و اعتبار زیادی برخوردار بود؛دورهای که تصوف در ایران به اوج خود رسید. در طریقه شیخ صفی برخلاف بسیاری از فرقه های صوفی موجود بر ظواهرشریعت و اجرای فرایض مذهبی تاکید میشد و همین امر او را در نزد فقیهان محترم میداشت. تا زمان شیخ جنید تلاش علنی برای به دست گرفتن قدرت سیاسی صورت نگرفت و ظاهرا شیوخ صفوی به نفوذ گسترده معنوی خود قانع بودند. واقعه مهمی که در فاصله زمانی شیخ صفی تا شیخ جنید روی داد، گرایش شیوخ صفوی به تشیع بود که ظاهرا از زمان خواجه علی سیاهپوش آغاز شده است. قبل از این از تشیع صفویان اطلاع دقیقی در دست نیست.)پطروشفسکی، ۱۳۶۰ , ص ۲۰۵ تا ۲۵۵