بررسی و تحلیل توزیع فضایی عرصههای طب سنتی و عطاری های گیاهی در شهر مشهد با استفاده از الگوی مکعب زمانی-فضایی

توجه به موقعیت امکانات درمانی و همچنین بیماری­ها، یکی از سرفصل­های جغرافیای پزشکی و ازجمله حلقههای درمان و میزان موفقیت در این خصوص است. برایناساس این پژوهش به دنبال آن است تا با تکیه بر تحلیلهای زمانی-فضایی و در چارچوب تئوری انتشارفضایی، پراکندگی عطاریهای گیاهی در شهر مشهد را مورد تحلیل قرار دهد. شیوه پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مدل های تحلیل فضایی همچون الگوهای تراکمی، مدل­های خودهمبستگی فضایی و مکعب های زمانی-فضایی است. متغیرهای پژوهش شامل:موقعیت عطاری­ها (۱۲۰۵عطاری)، زمان وتاریخ راهاندازی فعالیت، جمعیت و موقعیت مطب­های پزشکان (۳۳۳۹مطب) است. نتایج بیانگر کاهش نسبت جمعیت شهرمشهد از۷۲۰هزار نفر در سال ۱۳۶۵به۲۷۰۰ نفر در سال ۱۳۹۸ در مقابل هر عطاری است؛ همچنین الگوی تراکمی و مدل­های خودهمبستگی فضایی، "انتشارگسترشی" و "الگوی تصادفی" عطاری­ها را در مشهد به تصویر میکشد. استفاده از مکعب­های زمانی-فضایی؛ الگوی غالب "نوسانی داغ" و "داغجدید" عطاری­ها در طول زمان را در شهر مشهد نشان میدهد که مبین استقرار لکههای داغ جدید و لکههای داغ برروی لکههای سرد تاریخی است. نتایج تکمیلی در این بخش بیانگر آن است بااین­که رشد سریع این کاربری­ها میتواند در کاهش کیفیت خدمات ارائه شده توسط آنها اثرگذار باشد اما از سوی دیگر حضور این کاربری­ها در مناطق محروم و پیرامونی شهر مشهد و انطباق بیشتر آنها با شرایط این مناطق در مقایسه با عرصه طب نوین، میتواند بیانگر نقش این فضاها در تحقق شعار عدالت درمانی (درمان برای همه) باشد. پراکنش و میزان موفقیت این فضاها در کنترل پراکندگی بیماری­ها به عنوان عرصه مطالعاتی مهم و کاربردی از پیشنهادهای این پزوهش جهت مسیرهای آتی تحقیقاتی در چارچوب بینش جغرافیای پزشکی است.

کلیدواژه ها:

مکعب زمانی_فضایی ، شهر مشهد ، انتشار فضایی ، عطاری گیاهی