طراحی یک برنامه ارتقا سلامت جهت زنان تحت خشونت خانگی: رویکردی ترکیبی

مقدمه و هدف: خشونت خانگی علیه زنان پدیده ای شایع و دیرباز می باشد که در چند دهه اخیر کاهش آن به عنوان یک اولویت مهم جهت تضمین سلامت زنان، جامعه نسل های آینده موردتوجه قرارگرفته است. ازآنجایی که سلامت زنان از ارکان مهم برنامه های توسعه در سطح ملی و جهانی می باشد و همچنین پدیده خشونت متاثر از بافت اجتماعی، فرهنگی، وسیاسی هر جامعه می باشد؛ این مطالعه بر آن شد که با شناخت ابعاد مختلف خشونت در جامعه موردپژوهش، جهت ارتقاء سلامت زنان تحت خشونت خانگی برنامه ای ارائه دهد. روش اجرا: این پژوهش از نوع ترکیبی می باشد.. هدف از مرحله اول پژوهش، کشف و شناسایی نیازهای زنان تحت خشونت خانگی بود که توسط شیوه کیفی و تحلیل محتوی مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ نفر از مشاوران خانواده و کارکنان بهداشتی وزنان تحت خشونت صورت گرفت. در مرحله دوم ۲۶۱ مطالعه از بانک های اطلاعاتی با کلیدواژه های موردنظر باز یافت شد؛ و از طریق روش ماتریکس مرور صورت گرفت. سپس پیش نویس برنامه ارتقاء سلامت زنان تحت خشونت خانگی تهیه گردید؛ که در این مرحله از روش الگوی الویس و اسمینت جهت گام های برنامه و از مدل تناهیل جهت هماهنگی استراتژی ها استفاده شد. نظرات در رابطه با محتوی، اهداف، استراتژی ها، همکاران برنامه و شیوه نگارش برنامه ارتقاء سلامت با تشکیل دو پانل متخصصین موردبحث و گفتگو قرار گرفت و اصلاحات موردنظر در دو مرحله اعمال گردید. در مرحله کمی، از روش دلفی جهت اولویت گذاری ازنظر قابلیت اجرای اهداف و استراتژی ها استفاده شد.. یافته ها: در مرحله کیفی، پدیده خشونت و نیازهای زنان تحت خشونت تبیین گردید. در ارتباط با پدیده خشونت نوع خشونت، علت های خشونت خانگی، عکس العمل و مقابله به خشونت خانگی و پیامد روانی و احساسی درزنان تحت خشونت خانگی درون مایه هایی طبقات اصلی را شامل شد. در تبیین نیاز طبقات به دست آمده شامل نیاز به حمایت، آموزش و افزایش آگاهی، نیاز به مشاوره و نیاز به ارتقاء نقش سیستم های بهداشتی بود. در مرحله مرور متون از طریق تشکیل جدول ماتریکس، یافته ها نشان دهنده شیوع و نوع خشونت، علل خشونت و پیامدها آن و مداخلات در سطح فردی و اجتماعی بود.. برنامه با ۵ هدف اختصاصی و استراتژی به ترتیب مبنی بر تصویب و استقرار برنامه، ظرفیت سازی نظام سلامت استان، افزایش توانمندی زنان مراجعه کننده، جلب حمایت نهادهای مدنی دولتی و اجتماعی و نهایتا ارتقا و دست یابی به حقوق زنان تحت خشونت. میانگین اولویت بندی نیازها و استراتژی های نشان داد که تمامی نیازها و استراتژی ها ازنظر اولویت اجرایی از میانگین متوسطی برخوردار می باشند. نتیجه گیری: نتایج نشان داد اهداف برنامه جهت ارتقاء سلامت زنان تحت خشونت خانگی، باید شامل فراهم کردن بسترهای لازم در نظام سلامت جهت اجرا برنامه، توانمند کردن کارکنان بهداشتی و مراجعین و نظام های ثبت و پایش موارد خشونت خانگی و همچنین ارتباطات بین بخشی به منظور بسیج اهرم های مختلف مدنی جهت تغییرات فرهنگی و قانونی، کاهش اعتیاد و رفع محرومیت باشد.