ارزیابی منابع آب سطحی قابل دسترس در حوضه مرزی قره تیکان با استفاده از محصولات ماهواره ای و GIS

با رشد روزافزون جمعیت، تغییرات اقلیمی و افزایش فعالیت های صنعتی، استفاده بهینه از آب های مرزی جهت تامین نیازهای جوامع، امری ضروری به نظر می رسد. شناسایی و ارزیابی منابع آب قابل دسترس و برنامه ریزی مناسب جهت برداشت از این منابع ارزشمند، می تواند منجر به بهبود شرایط حوزه آبخیز و آبخیزنشینان شود. شناسایی منابع تامین و مصارف آب به عنوان اولین گام مدیریت منابع آب حوضه در اولویت است. عدم وجود اطلاعات با توزیع زمانی و مکانی مناسب در مناطق مرزی به دلایل مختلف از قبیل صعب العبور بودن یا مسائل امنیتی و یا عدم وجود ایستگاه های کافی مشاهدات زمینی، اجرای این گام را دچار چالش می کند. علم سنجش از دور به همراه تکنیک های موجود در سامانه اطلاعات جغرافیایی، امکان پایش و ارزیابی منابع آب این حوضه های آبریز را فراهم آورده است. در تحقیق حاضر، حوضه رودخانه قره تیکان و به طور خاص زیرحوضه روستای قره تیکان که در شمال شرق ایران و در همسایگی کشور ترکمنستان به عنوان یک حوضه فاقد آمار مورد بررسی قرار گرفته است. برای شناسایی و ارزیابی حوضه از محصولات بارش ماهواره ای IMERG-Final، دمای بازتحلیل ERA۵-Land و تبخیر و تعرق GLEAM استفاده شد. نتایج ارزیابی در طول دوره آماری ابتدای سال آبی ۸۵-۱۳۸۴ تا انتهای سال آبی ۹۳-۱۳۹۲ نشان داد محصول دمای بازتحلیل شده دقت بالایی در تخمین دما داشته و محصول بارش ماهواره ای نیز همبستگی بالایی با داده های بارش دارد. لذا ترکیب محصولات ماهواره ای به همراه داده های ایستگاه های زمینی منجر به تخمین مناسب رواناب در حوضه های فاقد آمار و ایستگاه هیدرومتری می شود. در ادامه، دیگر اجزای بیلان آب حوضه شامل رواناب ورودی و نیاز محیط زیستی پایین دست با استفاده از روش های جاستین و لیون محاسبه شده و در نهایت مقدار آب قابل دسترس در ماه های مختلف مشخص شد. بر این اساس مشخص شد که امکان ذخیره حدود ۱۱.۸ میلیون مترمکعب در سال جهت تامین نیاز و توسعه کشاورزی منطقه وجود دارد.

کلیدواژه ها:

آب قابل دسترس ، حوضه های مرزی ، قره تیکان ، محصولات بارش ماهواره ای