بررسی تولید و منشا مهره های صدفی دوره نوسنگی بی سفال در تپه علی کش، دشت دهلران

افزایش شناخت انسان از محیط پیرامون و نیز برهمکنش­ های مختلف در دوره نوسنگی زمینه را برای تجارب جدید و تولید و پخش کالاها یا ایده­ های مختلف فراهم نمود. در ­غرب آسیا و به ویژه ایران، باستان­ شناسی نوسنگی همواره با محوریت شروع اهلی­ سازی و یکجانشینی جوامع بوده است؛ اما در دوره مورد نظر افزایش برهمکنش و تبادلات بین جوامع رخ داده که در گسترش برخی از دست­ ساخته­ های ویژه مانند ابسیدین نمود یافته است. بر این اساس، تاکنون اغلب پژوهشگران مبادله دوردست در این دوره را مبتنی بر محدوده پراکنش مصنوعات ساخته شده از ابسیدین مورد بررسی و بحث قرار داده­ اند. این در حالی است که اساسا طی شبکه­ های گسترده تبادلاتی، مواد و کالاهای متعددی در بین جوامع پخش شده است. در این میان اشیاء ساخته شده از صدف­های دریایی اهمیت و جایگاه ویژه­ای در دوره نوسنگی دارند. طی کاوش اخیر انجام یافته در تپه علی­ کش حجم بالایی از مهره­ های مختلف صدفی و سنگی در کنار تدفین ­های انسانی مربوط به نیمه دوم هزاره هشتم ق.م. یافت شد که بیشترین گونه آنها مربوط به نمونه­های ریز «دیسکی­شکل» است. مطالعات قبلی این مهره­ها را سنگی معرفی نموده بود؛ اما در نتیجه کاوش اخیر در این محوطه مشخص گردید که بسیاری از این مهره­ها از جنس نوعی صدف دریایی موسوم به «چروک خاردار» با نام علمی  Spondylus  هستند. به نظر می­رسد این مهره ­ها به صورت کالای آماده از کرانه ­های خلیج ­فارس به علی­ کش انتقال داده شده ­اند. شواهد لایه­ نگاری و نیز تحلیل های ایزوتوپ انسانی نشان از تحرک بالای ساکنان محوطه دارند. این موضوع زمینه­ ساز افزایش برهمنکش و تبادلات ساکنان محوطه با جوامع پیرامون بوده است. از اینرو، به نظر می­ رسد پراکنش این مهره ­ها طی شبکه­ های تبادلاتی و برهمنکش جوامع در دشت های پست جنوب­ غرب ایران به صورت غیرمستقیم از مبدا (خلیج­ فارس) تا مقصد (علی ­کش) بوده است. اهتمام اصلی مقاله حاضر تولید و منشا مهره ­های صدفی دوره نوسنگی بی­ سفال در تپه علی­ کش، در دشت دهلران است.

کلیدواژه ها:

نوسنگی ، علی کش ، مهره های دیسکی شکل ، صدف خاردار ، شبکه تبادلاتی