مدیریت آب در حوزه های رودخانه ای و قناتی ایران (دوره باستان تا عصر صفوی)

محدودیت نزولات جوی و منابع آب در ایران موجب گردیده که از دیرباز موضوع آب اهمیت ویژه­ای یابد. رشته کوه­های البرز وزاگرس درشمال و غرب، فلات مرکزی ایران را از بارش­ها وتوزیع مناسب آن محروم نموده است؛. به عبارت دیگر بخشی از نواحی ایران (غرب)از بارندگی بیشتر و وجود رودخانه­های دائمی بهره­مند است و بخش دیگر(فلات مرکزی) تنها متکی به منابع آب­های زیرزمینی (قنات) می باشند. بدیهی است به هر نسبت که محدودیت آب در منطقه بیشتر باشد به همان نسبت موضوع مدیریت آب اهمیت بیشتری می­یابد. لذا در این راستا سوالاتی بدین شرح مطرح می­گردند که آیاکنترل حکومت­ها بر منابع آب در همه نقاط ایران اعم از حوزه رودخانه­ای و قناتی به صورت یکسان بوده و یا متناسب با میزان آب­ در اختیار و شیوه­ی بهره­برداری از آنان تغییر نموده است؟چنانچه تفاوتی بین این دو شیوه وجود دارد، آن تفاوتها کدامند؟ دولت­های وقت تا چه حد نسبت به مدیریت منابع آب در مناطق مختلف کشور کنترل و نظارت داشته­اند؟ این پژوهش به شیوه  توصیفی -تحلیلی و با  استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است ونتایج حاصل نشان می دهد که در حوزه­های رودخانه­ای، منابع آب تحت کنترل دولت بوده، حال آن که در حوزه­هایی که متکی به استفاده از آب­های زیرزمینی بوده­اند، مدیریت آب توسط مالکان و بخش غیر دولتی انجام می شده است. هرچه میزان آب در اختیار محدودتر بوده، مازاد تولید کمتر و میزان درآمدهای حاصل از آن نیز کمتر بوده است؛ این امر موجب گردیده، دولت­های وقت توجه کمتری به این نواحی داشته وبر حوزه­های رودخانه­ای متمرکز گردیده­اند.

کلیدواژه ها:

دولت ، مدیریت آب ، حوزه رودخانه ای ، حوزه قناتی