جایگاه موسیقی درمانی در متون پزشکی مسلمانان با بازخوانی رساله ای کهن

سابقه و هدف: موسیقی دانشی است که همواره مورد توجه اندیشمندان مسلمان بوده است. مسلمانان گذشته از جنبه هنری موسیقی، به ارتباط آن با علوم و دانش های نظری و عملی چون طب، نجوم و هندسه معترف بودند. دانش پزشکی از مهم ترین علومی است که جنبه عملی موسیقی، بیشترین کاربرد را در آن دارد و پزشکان از موسیقی به عنوان روشی درمانگر یاد کرده اند. مواد و روش ها: این پژوهش که به روش مروری انجام گرفته است، ضمن بازخوانی مختصری از جایگاه موسیقی در آثار و رسایل فلاسفه، موسیقی دانان و پزشکان مسلمان در تمدن ایرانی – اسلامی تا پایان دوره صفویه، به معرفی و شناسایی یکی از دست نوشته های مستقل در حوزه موسیقی درمانی پرداخته است، تا از این رهگذر هدف مقاله که بررسی و واکاوی سهم و کاربرد موسیقی به عنوان روشی درمانگر در پزشکی مسلمانان است، تبیین و مشخص شود. در این نوشتار در مجموع حدود ۵۷ منبع مورد استفاده و واکاوی قرار گرفته است. یافته ها: یافته های مطالعه پیش رو نشانگر آن است که اندیشمندان مسلمان در تقسیم بندی علوم از موسیقی به عنوان یکی از زیر شاخه های (فروع) دانش ریاضی نام برده اند. فلاسفه، دانشمندان علم موسیقی و پزشکان بخشی از متون تولیدی خود را به تاثیر و ارتباط موسیقی با روح و روان آدمی و حتی اثربخشی آن بر جسم اختصاص داده اند. گرچه پزشکان مسلمان از موسیقی به عنوان حفظ صحت یاد کرده اند، اما بیشتر آراء، دیدگاه و نظرات اندیشمندان مسلمان در حوزه نظری بوده است. ابن سینا به عنوان پزشک و فیلسوف مسلمان ایرانی علاوه بر آثار پزشکی، در متون فلسفی اش نیز از تاثیر موسیقی بر جسم و روح آدمی به کرات سخن گفته است و از وی می توان به عنوان نخستین پزشکی یاد کرد که از موسیقی در درمان بهره گرفته است. نتیجه گیری: امروزه در پزشکی نوین موسیقی درمانی (Music Therapy) به عنوان تخصص و رشته ای مستقل پایه گذاری شده است و تلاش پزشکان آن است که از این شیوه درمانی به عنوان طب مکمل و طب جایگزین در معالجه بیماری ها استفاده کنند. با توجه به پیشینه موسیقی درمانی در مکاتب پزشکی و از جمله مکتب پزشکی مسلمانان می توان از تجربیات و نظرات اندیشمندان در پزشکی نوین استفاده کرد؛ رساله موسیقی درمانی می تواند یکی از این منابع باشد.

کلیدواژه ها:

Music ، Medicine ، Safavid ، Music Therapy Treatise. ، موسیقی ، پزشکی ، صفویه ، رساله موسیقی درمانی.