تبیین تجربه استحاله مکان سوم الدنبرگ در قرن ۲۱: کنکاشی در نحوه تعامل جهان مجازی و جهان واقع در زمینه فراغت شهروندان

بدون شک یکی از عناصر کلیدی تاثیرگذار بر جنبه­های مختلف زندگی انسان در قرن ۲۱ که موجب تمایز آن با سده­های گذشته شده است، شکل­گیری و سیر تکاملی جهان مجازی و فناوری­های دیجیتال در این قرن است. زمانی که الدنبرگ نظریه مکان سوم خود را در اواخر قرن ۲۰ بیان کرد، همه ارکان این نظریه را بر آنچه در جهان واقع حضور داشت، قرار داد. همین امر ضرورت تبیین تجربه استحاله مفاهیم قرن ۲۰ را در بستر مکانی و زمانی قرن ۲۱ مشخص می­کند. تاکنون مطالعاتی در زمینه بازخوانی مفهوم مکان سوم الدنبرگ در قرن ۲۱ صورت پذیرفته است که عمدتا تحت تاثیر نفوذ قدرتمند فناوری­های دیجیتال به الصاق مفهوم مکان سوم به گروه­ها و کانال­های اجتماعی در جهان مجازی بسنده کرده­اند. هدف در این مقاله درک استحاله مفهوم مکان سوم الدنبرگ در گذار از قرن ۲۰ به قرن ۲۱ است. آنچه در این مقاله بدان پرداخته شده است، بررسی مفهوم مکان سوم در جهان مجازی نیست؛ بلکه نحوه تعامل جهان مجازی و جهان واقع در شکل­دهی به مفهوم استحاله­یافته مکان سوم الدنبرگ در قرن ۲۱ است. از این رو در این مقاله با استفاده از روش نظریه زمینه­ای و از طریق ۵۰ مصاحبه عمیق نیمه­ساختاریافته، کدها، مقوله­ها، کلان­مقوله­ها، و مقوله­های هسته­ای سازنده تجربه استحاله مکان­ سوم الدنبرگ در قرن ۲۱ تبیین شده­ است. به دلیل فراوانی بالای کدهای استخراج­شده و به منظور ساختاربخشی به خروجی روش نظریه زمینه­ای از کدگذاری و ترسیم شبکه روابط میان عناصر در نرم­افزار «گفی» استفاده شده است. نتایج مقاله بیانگر آن است که ۵ کلان­مقوله «سازوکار مرتبط با افراد غریبه»، «شبکه­ها و گروه­های مجازی متعلق به جهان مجازی»، «ساختار کالبدی­ عملکردی در جهان واقع»، «دسترسی و قابلیت استفاده از مکان سوم»، و «خانه­ای دور از خانه» در قالب دو مقوله هسته­ای «سازوکارهای جهان مجازی» و «سازوکارهای جهان واقع» موجب شده­اند تا هشت ویژگی مکان سوم الدنبرگ تحت تاثیر تعامل مقوله­های هسته­ای استحاله شوند؛ به­ طوری ­که در مکان­ سوم قرن ۲۱ ویژگی «زمینه خنثی» به «زمینه خنثی­شده» و «همسطح­ کنندگی» به «همسطح­ شدگی» تبدیل شده است. ویژگی «برقرارکننده گفت­وگو» به قوت خود باقی ­مانده است. در مکان سوم قرن ۲۱ «قابلیت دسترسی و شرایط لازم برای استقرار» با مفاهیم جدید «دسترسی به مکان سوم و استقرار آن» تعریف می­شود. مکان سوم قرن ۲۱ با مفهوم مصرف­گرایی گره خورده است به طوری­ که الزاما با مراجعین دائمی مرتبط نیست، بلکه با «مصرف­کنندگان دائمی» در ارتباط است. «ظاهری فریبا» جانشین «ظاهر ساده»ی مکان­های سوم قرن ۲۱ شده است. «حال­وهوای دوستانه در مکان­های سوم» به «صمیمت و دوستی اما جزیره­ای» تبدیل­شده است. مکان سوم قرن ۲۱ ویژگی «مشابه خانه اما متفاوت از آن» را به مفهوم «خانه­ای دور از خانه» استحاله کرده است.

کلیدواژه ها:

مکان سوم الدنبرگ ، جهان مجازی ، جهان واقع ، استحاله مکان سوم ، ویژگی های مکان سوم الدنبرگ