«کافر عشق ای صنم گناه ندارد» جستاری درباره معنای بیتی از حافظ

سال انتشار: 1400
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 635

فایل این مقاله در 10 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_DORRE-11-38_005

تاریخ نمایه سازی: 9 مرداد 1400

چکیده مقاله:

بیت «حافظ اگر سجده تو کرد مکن عیب/ کافر عشق ای صنم گناه ندارد» در دیوان غزلیات حافظ، یکی از بیت هایی است که از نظر معنا پیچیده و مبهم به نظر می رسد. بسیاری از شارحان در ارائه معنای بیت دچار لغزش شده اند و دلیل آن نیز توجه نکردن به معنای دقیق ترکیب «کافر عشق» است که سبب شده بیشتر شارحان به معنای کلی بیت اشاره کنند و به تفسیر و شرح عبارت های کلیدی نپردازند. از این رو باید گفت که بیشتر شرح های این بیت بر منطق و استدلال درستی استوار نیست و برخی از شارحان، همان سخن نادرست پیشینیان را تکرار کرده اند. با در نظر گرفتن این نکته باید پرسید که معنای این بیت با توجه به اندیشه حاکم بر غزلیات حافظ چیست؟ این جستار به روش توصیفی-تحلیلی بر مرور شرح های بیت مذکور و نقد آنها استوار است. براساس معنای ترکیب «کافر عشق» در ادبیات فارسی، می توان دریافت که معشوق، حافظ را به سبب سجده کردن به غیر خدا سرزنش کرده و حافظ نیز در پاسخ، کافر عشق را عاری از گناه و خطا دانسته است؛ زیرا از عاشق چنین خطا و گناهی سرمی زند.

کلیدواژه ها:

دیوان حافظ ، نقد شرح های حافظ ، ، کافر عشق

نویسندگان

مهدی تدین

استاد زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

سید علی محمودی لاهیجانی

گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم، (۱۳۷۶)، ترجمه محمدمهدی فولادوند، قم: دفتر مطالعات تاریخ ...
  • آجودانی، ماشاءالله، (۱۳۶۳)، «باز هم در جستجوی حافظ»، نشر دانش، ...
  • استعلامی، محمد، (۱۳۸۸)، درس حافظ، ۲ج، تهران: سخن ...
  • باقریان موحد، رضا، (۱۳۸۹)، شرح عرفانی دیوان حافظ، بر اساس ...
  • بدرالدین، (۱۳۶۲)، بدر الشروح: شرح دیوان حافظ، تهران: امین، چاپ ...
  • برزگر خالقی، محمدرضا، (۱۳۸۹)، شاخ نبات حافظ،تهران: زوار، چاپ ششم ...
  • ثروتیان، بهروز، (۱۳۹۲)، شرح غزلیات حافظ، دفتر دوم، تهران: نگاه ...
  • جلالیان، عبدالحسین، ( ۱۳۷۹)، شرح جلالی بر حافظ، ۴ج، تهران: ...
  • حافظ شیرازی، شمس­الدین محمد، (۱۳۵۹)، دیوان کهنه حافظ، زیر نظر ...
  • (۱۳۶۲)، دیوان، به تصحیح و توضیح پرویز ناتل خانلری، تهران: ...
  • (۱۳۶۷)، دیوان، بر اساس نسخه مورخ ۸۰۵، به تصحیح و ...
  • حمیدیان، سعید، (۱۳۹۲)، شرح شوق: شرح و تحلیل اشعار حافظ، ...
  • ختمی لاهوری، عبدالرحمان. (۱۳۷۴). شرح عرفانی غزل­های حافظ. به تصحیح ...
  • خطیب رهبر، خلیل، (۱۳۸۹)، شرح غزلیات حافظ، تهران: صفی علیشاه، ...
  • ذوالنور، رحیم، ( ۱۳۷۲)، در جستجوی حافظ (با تعلیقات)، ج۱، ...
  • رستگار فسایی، منصور، (۱۳۹۵)، شرح تحقیقی دیوان حافظ، تهران: پژوهشگاه ...
  • سودی بسنوی، محمد، (۱۳۶۶)، شرح سودی بر حافظ ...
  • فرزاد، مسعود، (۱۳۵۳)، حافظ: صحت کلمات، دانشگاه پهلوی: چاپخانه کیهان ...
  • قیصری، ابراهیم، (۱۳۸۰)، ابیات بحث­انگیز حافظ، تهران: توس ...
  • مولوی، جلال الدین محمد بلخی، (۱۳۷۶)، کلیات دیوان شمس تبریزی، ...
  • هروی، حسین علی، (۱۳۶۷)، شرح غز ل های حافظ، ...
  • نمایش کامل مراجع