کاربست دوگانه نظریه انسجام و تحلیل محتوای کیفی در تحلیل متنمحور خطبههای جهادی امام علی (ع)

متن خطبههای امام علی (ع)  در مواجهه با مخالفین، افزون بر بعد زیباشناختی ساختار زبان، مشتمل برابعاد معرفتی و پیرامتنی مهمیدر لایه زیرساخت آن است. در این پژوهش تلفیقی از دو روش تحلیل محتوای کیفی و نظریه انسجام هالیدی به کار گرفته شده است تا متن و محتوای خطبههای جهادی امام علی (ع) به صورت همزمان مورد مداقه قرار گرفته و لایههای پنهان جنبههای رفتاری و ماهیتی سپاه حق و باطل مشخص گردد. بر همین اساس کارکرد عناصر انسجام واژگانی در بیان کنش اصحاب جمل بیشتر معطوف به مضامینی مانند شک، بیعت شکنی، حرص و طمع بوده و واکنش علی (ع) در برابر آنها در یقین، صبر، خونسردی و توکل به خداوند خلاصه میشود. در جریان جنگ صفین نیز عناصر انسجامبخش واژگان، ناظر بر بعد ماهیتی دشمن یعنی کفر باطنی، اغواگری و ستیزهجویی آنهاست و در تقابل با جنبههای شخصیتی خداگرایانه، هدایتگرانه و صلح طلبانه امام علی (ع) برجسته میگردد.  هرکدام از مضامین مذکور در قالب کلمات و تعابیر مختلف به واسطه عناصر واژگانی همآیی یا بازآیی، به ویژه از طریق ترادف و تکرار مورد تاکید قرار گرفتهاند.

کلیدواژه ها:

نظریه انسجام ، تحلیل محتوای کیفی ، امام علی (ع) ، اصحاب جمل ، سران سپاه شام