شبیهسازی اثرات عملیات اصلاحی و احیایی مراتع بر مولفههای رواناب با استفاده از مدل HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه آبخیز میخوران، استان کرمانشاه)

با توجه به نبود تجهیزات لازم برای اندازهگیری و ثبت تغییرات ایجاد شده در وضعیت رواناب و سیلاب حوضههای آبخیز پس از اجرای عملیات اصلاحی، استفاده از مدلهای هیدرولوژیک بهمنظور ارزیابی اقدامات انجام شده و شبیهسازی رفتار آبخیز در قبل و بعد از اجرای این اقدامات، ابزاری کارامد است. تحقیق حاضر با هدف شبیهسازی اثرات عملیات اصلاحی در قالب طرح مرتع و آبخیزداری انجام شده در سال ۱۳۸۵ و نقشه پیشبینی عملیات قابل اجرا در منطقه بر مولفههای رواناب با استفاده از مدل هیدرولوژیک HEC- HMS، در حوضه آبخیز میخوران، واقع در استان کرمانشاه انجام شد. برای این منظور سه سناریو شامل شرایط پیش از اجرای طرح مرتع و آبخیزداری در بهار ۱۳۸۵، شرایط پس از اجرای طرح و عملیات اجرایی منتج از نقشه مکانیابی پیشنهادی، در نظر گرفته شد. ابتدا نقشه تغییرات شماره منحنی تحت هر سه سناریو که ناشی از تغییر پوشش گیاهی است، تهیه شد و با اجرای مدل HEC-HMS، معیارهای شماره منحنی، دبی اوج و حجم سیلاب، برای ارزیابی تغییرات وضعیت هیدرولوژیک حوضه تعیین شدند و مقادیر آنها برای هر سه سناریو محاسبه و مقایسه شد. نتایج نشان داد که مدل HEC- HMS برای دوره پایه (سناریو اول) با ضریب نش- ساتکلیف ۵۵۱/۰ و ضریب تبیین ۶۳/۰ از دقت قابل قبولی در پیشبینی رواناب برخوردار است. ضریب نش- ساتکلیف برای سناریوهای دوم و سوم نیز بهترتیب ۷۶۶/۰ و ۷۷۷/۰ بهدست آمد، همچنین نتایج نشان داد، پس از اجرای طرحهای انجام شده (سناریوی دوم)، مقدار دبی اوج و حجم رواناب بهترتیب ۸۵/۸ و ۷۴/۷ درصد کاهش داشته و این مقادیر برای عملیات پیشنهادی بهترتیب ۸۴/۱۲ و ۳۳/۶ درصد براورد میشود. نتایج این تحقیق موید تاثیر قابل توجه اجرای طرحهای مرتعداری و آبخیزداری (سناریوی سوم) براساس مدل مکانیابی بر کاهش مولفههای تاثیرگذار رواناب بهویژه دبی اوج سیلاب است.

کلیدواژه ها:

HEC- HMS ، Locating ، Meikhoran Watershed ، Rainfall-runoff model ، Rangeland and watershed design ، حوضه آبخیز میخوران ، طرح مرتع و آبخیزداری ، مکانیابی ، مدل بارش – رواناب ، HEC- HMS