نکتهای چند درباره تحول شکلی و معنایی ساقینامهها (با تاکید بر تذکره میخانه)

یکی از موضوعات شعری در ادب فارسی، ساقینامهسرایی است. این موضوع ادبی که با نظامی گنجوی و چهبسا با الهام گرفتن وی از اشعار موسوم به خمریات ـ که البته پیشتر سابقهای هم داشته است ـ پدید آمد، پس از نظامی مورد توجه گویندگان مختلف در اعصار گوناگون قرار گرفت و در عین حال دچار تغییرات و تحولاتی شد. بررسی و مطالعه درباره این تحولات که آن را میتوان به سه بخش تحول در قالب (استفاده از بعضی قالبهای دیگر چون ترجیعبند و ترکیببند)، تحول در معنا (گنجاندن موضوعات دیگر در ساقینامهها که پیشتر سابقه ای نداشت)، تحول در تصاویر و تعابیر شاعرانه (ساختن تعابیر و تصاویر تازه بهخصوص برای می معهود در ساقینامهها) تقسیم کرد؛ موضوعی که در این مقاله بدان پرداخته شده است. تلاش ذهنی گویندگان ادوار مختلف در ایجاد این تحولات کمابیش مشهود است، اما در این میان، تنوعجویی برخی از شاعران عصر صفوی، آبورنگ دیگری دارد که بیتردید حاصل تاثیرپذیری از سبک شعری تازه (سبک اصفهانی یا هندی) آن عصر است.    

کلیدواژه ها:

واژههای کلیدی: ساقینامه ، نظامی ، ملا عبدالنبی فخرالزمانی ، تذکره میخانه ، تعابیر شاعرانه