مبانی روانشناختی و جامعهشناختی معروف و منکر با استناد به مفاهیم قرآنی (طرحی نو در جهت تولید علوم انسانی مبتنی بر معارف اسلامی)

چکیده در این مقاله با استفاده از اصول و مفاهیم مستخرج از قرآن کریم به تدوین مبانی جامعهشناختی و روانشناختی معروف و منکر پرداختهایم. بدون شک هر علم اسلامی میباید مستند به قرآن کریم باشد. بهعبارتدیگر، ملاک صحتاندیشمندان در تدوین علوم اسلامی، قرآن کریم است. معروف و منکرهای دینی از مقوله ارزشها و هنجارهای جامعه اسلامی میباشند که یکی از موضوعهای اصلی مورد مطالعه در رشته جامعهشناسیاند. این نوع از مطالعه بهعنوان شیوهای نو در جهت تولید علوم انسانی اسلامی برای نقد و بررسیاندیشمندان اسلامی ارائه میگردد. ابزار شناخت در قرآن کریم حس و عقل و قلب معرفی شدهاند. حس، جمعآوری اطلاعات میکند؛ عقل، جمعبندی و تحلیل میکند؛ و قلب، باور میکند که بر اساس آن رفتار شکل میگیرد. شناخت معروف و منکر در طبیعت و فطرت انسان نهفته است و با انسان متولد میشود. همانطور که میتوانیم با امکانات فیزیکی چشم، رنگها را تشخیص دهیم و با این قدرت متولد میگردیم، قوه تمیز درست از غلط نیز با ما متولد میشود و میتوانیم معروف و منکر واقعی را بشناسیم. اما در جریان اجتماعی شدن معروف و منکرهای مشهور اجتماعی بهتدریج خود را به انسانها تحمیل میکنند و ای بسا که غالب بر قوه تمیز طبیعی یا بهعبارتی فطری انسانها شوند. اگر معروف و منکرهای اجتماعی با معروف و منکرهای فطری مطابق باشند، بهراحتی این درک اجتماعی مورد تایید هر فرد قرار میگیرد، اما اگر معروف و منکر اجتماعی با معروف و منکر فطری مطابق نباشد، بهتدریج فرد خود را متقاعد میسازد تا همرنگ جامعه شود. اما هستند کسانی بیداردل که در چنین مواقعی همرنگ جامعه نشده و به ندای وجدان خود عمل میکنند. پیغمبران الهی برای تذکر معروف و منکرهای حقیقی مبعوث میشوند و به تشخیص انسانهای بیداردل کمک مینمایند. در این مقاله تلاش ما بر این است تا مکانیسم یا سازوکار رشد فردی را در جریان جامعهپذیری بیان کنیم و تعارضات و هماهنگیهای معروف و منکر فردی یا فطری و اجتماعی را بیان داشته نحوه تعامل میان آنان را بیان داریم.

کلیدواژه ها:

Keywords: inborn ، recognition ، culture ، Islamic social science ، socialization. ، کلیدواژگان : فطرت ، شناخت ، فرهنگ ، علوم اجتماعی ، اجتماعی شدن.