تطور خلاق برگسون و فلسفه ارگانیسم

برگسون، فیلسوف حیات فرانسوی و از پیشگامان فلسفه پویشی، با نقد دیدگاههای رایج زمان خود، بهویژه نظریه تکامل انواع داروین و نظریه لامارک، تبیینی جالب توجه از چگونگی شکلگیری حیات در موجودات زنده ارائه داده است. دیدگاه وی، موسوم به تطور خلاق، منشا واحدی برای انواع گوناگون جانداران قائل است که خود آن را «خیزخاست حیات» مینامد. سپس حیات با نیروی خلاق خود و در کشمکش با ماده در شاخههای مختلف متباعد شده تا به انواع امروزی رسیده است. برگسون زندگی اجتماعی را یک شاخصه مهم میداند و بر همین اساس کاملترین موجودات از نظر او انسان (در شاخه مهرهداران) و زنبور عسل (در شاخه نازکبالان) هستند که البته انسان بهدلیل برخورداری از قوه هوش برتر است. راز برتری هوش بر غریزه، خلاقیت، خودکفایی، و رهایی از قانون حتمیت است. این مقاله با ذکر مقدمات نظریه تطور خلاق برگسون و بررسی دیدگاه وی درباره چگونگی تطور حیات، در تلاش است تبیینی روشن از این دیدگاه ارائه دهد و از آنروی بدان اهمیت میدهد که یکی از سرچشمههای فکری مکتب «فلسفه پویشی» بهشمار میرود.

کلیدواژه ها:

تطور خلاق ، خیزخاست حیات ، دیمومت ، شهود ، غریزه ، هوش