بازخوانی نقشه تاریخی نهر انتقال آب کرج

پس از اینکه تهران برای پایتختی برگزیده شد، با افزایش جمعیت، تامین آب یکی از اقدامات ضروری بود. علاوه بر کشیدن قنواتی که به آب شرب ساکنان اختصاص داشت، راههای دیگری مانند انتقال آب از کوهپایههای البرز میتوانست کمبود آب شرب شهر را تامین کند. نقشههایی که مبنای این تحقیق قرار گرفته، سندی است که دلالت بر همین اقدام مهندسی دارد؛ یعنی انتقال آب با کشیدن نهر از رودخانه کرج به شهر تهران. نقشهها که در کاخ گلستان و وزارت خارجه نگهداری میشود، رنگی است و بر روی آن اطلاعاتی درباره نحوه احداث نهر درج شده است، اما بدون ذکر عنوان، تاریخ، نام نقشهنگار و موضع دقیق است. پرسش پژوهش این است که در بازخوانی نقشهها چه نکات تاریخی و مهندسی قابل عرضه وجود دارد و دیگر اینکه اسناد مذکور به چه مناسبتی تهیه شده و کدام رویداد معماری و شهری تاریخی را بیان میدارد؟ روش این پژوهش توصیفیتاریخی است؛ ازاینروی که تاکید بر یک سند تاریخی است و اقدامی در گذشته (روزگار قاجاریه) را روایت میکند. علاوه بر این، سندپژوهی محسوب میشود؛ زیرا بازخوانی سندی تصویری اساس کار پژوهش قرار گرفته است. هدف از پژوهش، بازخوانی و نمایاندن نقشه یادشده بهعنوان سند تاریخ مهندسی و روشن کردن گوشهای از تاریخ تهران روزگار قاجاری است. نتیجه پژوهش نشان داد بهسبب کم شدن مقدار آبدهی، تعمیر نهر در دستور کار قرار گرفت و احتمالا نقشههایی برای مرمت نهر کرج در حدود ۱۲۶۷ق به دست یکی از مهندسان دربار قاجار، در اوایل پادشاهی ناصرالدینشاه، همزمان با صدارت امیرکبیر تهیه شد. انتقال آب کرج به تهران، شش سال پیشتر، به دستور محمدشاه و در روزگار صدارت حاج میرزا آقاسی عملی شده بود.

کلیدواژه ها:

historical map ، Qajar ، Karaj water transfer canal ، canal restoration ، Golestan Palace ، نقشه تاریخی ، قاجاریه ، انتقال آب کرج ، تعمیر نهر ، کاخ گلستان