مرور روایتی بر سم شناسی نانوذرات و اثرات بهداشتی آنها بر انسان

زمینه و هدف: فناوری نانو تولید مواد در مقیاس نانو و بهره برداری از خواص توسعه یافته آنها است. یک نانوذره بهذره ای گفته مي شود که ابعادی کمتر از 100 نانومتر داشته باشد. امروزه نانوذرات کاربرد گسترده ای در علوم مختلف ازجمله الكترونیک، مكانیک، زیست شناسي، پزشكي و شیمي دارند. بسته به نوع تولید، نانوذرات مي توانند از طریقاستنشاقي، پوستي و گوارشي وارد بدن شوند که به دلیل تنوع زیاد نانوذرات و خصوصیات آنها اطلاعات اندکي در مورداثرات سم شناسي و زیستي نانوذرات، خصوصاً در رابطه با راه های تماس و انتقال آنها به بدن و پاسخ بدن به نانوذراتوجود دارد. اندازه ذره، سطح ناحیه ای و سطح شیمیایي به عنوان عوامل کلیدی در ایجاد اثرات بهداشتي و سم شناسيمطرح هستند و افرادی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در معرض آلودگي نانوذرات هستند ممكن است به بیماری هایالتهابي، گوارشي، پوستي، سرطان و بیماری شدید ریوی مبتلا شوند. تحقیقات در زمینه نانو و توسعه و ارتقای این فناوریبه طور گسترده ای در دهه های اخیر افزایش یافته است ولي اطلاعات کمي در زمینه خطرات بالقوه انساني وجود دارد.گرچه فناوری نانو باعث انقلاب و تحول گسترده ای در بسیاری از زمینه ها شده است، با این حال کاهش سمیت و خطراتمواجهه با نانوذرات از اهداف اصلي این حوزه است.مواد و روش ها: مروری روایتي حاضر با استفاده از مقالات و کتاب های چاپ شده در پایگاه داده های PUBMEDGoogle Scholar سایت فناوری نانو و مجلات علمي معتبر در این حوزه و... از 340 پژوهش، 5 کتاب و 55 مقاله انتخاب شده را که در سال های 2000 تا 2020 به چاپ رسیده بودند، برای نگارش مرور حاضر وارد مطالعه کردیم.کلیدواژه های استفاده شده برای جستجوی مقالات انگلیسي و فارسي زبان عبارت بودند از: سم شناسي نانوذرات، نانوذراتفلزی، نانوتكنولوژی در بهداشت حرفه ای، اثرات سمي نانو ذرات و... ، و سپس صحت انتخاب آنها را در سیستم آنلاین(Medical Subject Headings )MeSH مجموعه واژگاني است که توسط کتابخانه ملي پزشكي ایالات متحده ایجاد شد تا در نمایه سازی مقالات نشریات و فهرستگان کتاب های علوم زیستي به کار برده شود ، با استفاده از چكیدهانگلیسي پژوهش حاضر بررسي کردیم.نتیجه گیری: در سال های اخیر فناوری نانو به دلیل ویژگي های منحصربه فرد خود پیشرفت وسیعي در بسیاری از علومو صنایع داشته است و این پیشرفت موجب نگراني هایي در زمینه اثرات مضر نانوذرات بر انسان، دام و محیط آنها ایجادکرده است. راه های اصلي مواجه جمعیت با نانوذرات از طریق پوست، تنفس و گوارش است که به دلیل داشتن ویژگي هایفیزیكي و شیمیایي جدید در بعد نانو، به عنوان یكي از آلاینده های مهم در ایجاد سمیت بر عضوهای مختلف بدن مطرحهستند، ارزیابي نوع مواجهه و شناسایي ویژگي های خطر برای نانوذرات، نیازمند در نظر گرفتن ایمني افراد در طي تماسشغلي برای تولید نانوذرات، بسته به شرایط ساخت (formulation)، فرمول بندی (synthesis)، حمل ونقل، ذخیره وطول مدت زمان تماس در مصرف کنندگان دارد . بررسي نتایج مطالعات نشان دادند: پوست انسان به دلیل وسعت زیاد،یكي از راه های در دسترس برای ورود نانومواد به بدن است که مي تواند به بخش های عمقي و دروني بدن نفوذ کنند ومنجر موجب جهش در ژن های سلول های لایه های مختلف پوست شود، علاوه براین، نانوذرات قابلیت ورود به اعماق ریهو ناحیه آلوئولي را داشته و توانایي جذب و انتقال مستقیم به سامانه عصبي مرکزی و مغز را از طریق ناحیه بویایي دارند،مواجهه با نانوذرات نیز منجر به تأثیرات مخربي بر سیستم قلبي عروقي، از جمله: عملكرد غیرطبیعي قلبي و عروقي،تشكیل لخته های خوني و... مي شود و همچنین اثرات جهش زایي و ناقص الخلقه زایي (تراتوژنیسیتي) نانوذرات نیز گزارششده است.

کلیدواژه ها:

سم شناسي نانوذرات ، ایمني نانوذرات ، مرور روایتي ، سمیت پوستي ، سمیت تنفسي ، اثرات تراتوژني ، اثرات قلبي